Inspiratie — over de grens!

Fascinerende paradox

‘Inspiratie is een beladen woord, maar als er een schrijver is die mijn schrijven heeft geïnspireerd, is dat Cervantes. In mijn boek De romantische orde probeer ik uit te leggen dat wij nog altijd in een romantisch discours gevangen zitten en dat het welhaast onmogelijk is een wereld te begrijpen die buiten dat discours valt.

Een beslissend principe in dat romantische discours is de waardering voor de verbeelding. Wanneer verbeeldingskracht belangrijk wordt gaan mensen nieuwe dingen verzinnen, en dat vormt een motor voor de kunsten en de wetenschappen. Wat we haast zouden vergeten is dat verbeeldingskracht, originaliteit, oorspronkelijkheid, vooruitgang, dat hele cluster van begrippen, voor de achttiende eeuw eerder een negatief dan een positief begrip was. In de meeste culturen en tijden is iets nieuws verzinnen verdacht.

Don Quichot werd geschreven in het begin van de zeventiende eeuw en is een kritiek op de verbeelding. De roemruchte hoofdpersoon heeft te veel ridderromans gelezen en zich daar zo door laten meeslepen dat hij, hierin aangejaagd door zijn cholerische karakter, een werkelijkheid ziet die een andere is dan die van de mensen om hem heen. De kritiek van Cervantes is geestig, en bedient zich precies van datgene waar het kritiek op levert: de verbeelding. Dat is een fascinerende paradox. Het boek wordt twee eeuwen later een boegbeeld van de romantische literatuur, de Duitse romantici lopen ermee weg en vatten Don Quichot op als een tragische figuur. Hoe tijdgenoten hem zagen is voor ons moeilijk te vatten, zoals we ook niet goed kunnen begrijpen hoe de poëzie van Quevedo of het werk van Shakepeare werd ervaren. We kunnen daar als hedendaagse romantici nauwelijks meer bij. Het bewustzijn van die vreemdheid was een drijfveer om mijn boek te schrijven.’ (NW)


Maarten Doorman is filosoof, criticus, dichter en essayist. Hij is bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en schreef het boek De romantische orde