Fascisten contra de rechter

Barcelona - Het oogt zo op het eerste gezicht wat raar, een rechter vervolgen omdat die iets doet wat hij verondersteld wordt te doen: misdaden vervolgen. Het oogt nog raarder als volgens de openbare aanklager de bewuste rechter niets verkeerds heeft gedaan. Maar het wordt echt surrealistisch als uitgerekend de partij die verantwoordelijk was voor de misdaad - in dit geval niets minder dan politiek gemotiveerde massamoorden - het recht krijgt om op te treden als beschuldigende partij.
Toch is dat precies wat er aan de hand is in de rechtszaak tegen Baltasar Garzón, de bekende onderzoeksrechter die misdaden van de Franco-dictatuur (1939-1975) wilde onderzoeken. Volgens collega-rechter Luciano Varela had Garzón daar de bevoegdheid niet toe. Zijn basis voor de vervolging is een aanklacht van de Spaanse fascistische partij Falange en twee minuscule pressiegroepen, eveneens van extreem-rechtse snit.
In het buitenland - bijvoorbeeld vorige week in De Groene Amsterdammer - was de conclusie snel getrokken: Spaanse fascisten zetten de rechter in het beklaagdenbankje die het waagde om misdaden van de Spaanse dictatuur te onderzoeken. Varela schrok, het Hooggerechtshof schrok. Straks wekken we nog de indruk van een bananenmonarchie. Varela, doe iets!
Varela deed iets. Hoewel hij de aanklachten van Falange al tijden in zijn bezit had, ontdekte hij daar ineens vormfouten in. Die moesten binnen een dag worden gecorrigeerd, op straffe van uitsluiting uit het proces. De uitkomst is voorspelbaar: Falange werd verwijderd, de andere twee groepen mochten blijven.
Varela had zich de moeite van het toneelstukje kunnen besparen. Hij had gewoon kunnen zeggen: sorry Falange, maar het komt om redenen van pr even niet uit dat jullie nog langer meedoen. En hij had ook beter gewoon kunnen toegeven dat hij zelf - en vermoedelijk ook de meerderheid van de rest van het Hooggerechtshof - nou eenmaal erg veel zin had om Garzón te vervolgen en hem daarmee uit de rechterlijke macht te verwijderen. Maar om dat te kunnen doen had Varela minstens één aanklacht nodig van een zogenaamde volksaanklager; het Openbaar Ministerie meent immers dat Garzón geen misdrijf heeft gepleegd. Ver gezocht? In een recente zaak verdedigde Varela nog het standpunt dat enkel een volksaanklager onvoldoende is voor een rechtszaak, het OM zou ook overtuigd moeten zijn dat er strafbare feiten zijn gepleegd. Nu draait hij die doctrine dus maar even om. Welkom in de Spaanse rechtsstaat.