H.J.A. HOFLAND

Fatsoen

Vanwaar toch dat angsthazengedrag van de minister-president als weer eens iemand voorstelt te onderzoeken hoe Nederland bijna zes jaar geleden in de aanval op Irak terecht is gekomen? Hij verschanst zich achter resolutie 1441 van de Veiligheidsraad, waarvan de strekking is dat Saddam Hoessein de wapeninspecteurs van de VN ongehinderd hun gang moest laten gaan, of bij weigering ernstige gevolgen onder ogen moest zien. Saddam had voortdurend de inspecties ontdoken, dat kon niet zo doorgaan, en dus zat er niets anders op. Oorlog. Nederland deed niet meteen daadwerkelijk mee, maar gaf de onderneming zijn theoretische zegen.
Honderdduizend Irakezen zijn omgekomen. Ze worden niet meer geteld. Er zijn meer dan 4200 Amerikaanse soldaten gesneuveld, en twee Nederlanders. Vier miljoen Irakezen zijn ontheemd. Door het besluit van het kabinet-Balkenende I is Nederland daarvoor medeverantwoordelijk. Mij lijkt het voor de hand liggend en voor degenen die toen de aanval steunden een dure plicht om nu uit te leggen waardoor ze toen werden bewogen.
Eind vorig jaar vroeg ex-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot zich af of het niet verstandiger zou zijn geweest erbuiten te blijven. Jan Pronk zei dat we ‘erin gerommeld’ waren. GroenLinks laat met enige regelmaat horen het naadje van de kous te willen weten. Ook al een jaar geleden is er een particuliere stichting opgericht om de waarheid boven tafel te krijgen. Met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur probeert RTL Televisie erachter te komen hoe het zat. Op initiatief van Alexander Pechtold komt er binnenkort weer een debat over dit blijkbaar staatsgevaarlijke vraagstuk. Schrijver dezes heeft zich wel twintig keer afgevraagd waaraan we alle geheimzinnigheid te danken hebben. Het antwoord is altijd hetzelfde. Resolutie 1441.
Zo werkt het niet in de democratie. Kennelijk willen een groot deel van het parlement en de publieke opinie eenvoudig weten welke overwegingen er toen toe hebben geleid dat we aan de inzet tot deze catastrofe hebben meegedaan. Wat is daartegen? Niemand is onfeilbaar, ook de grootste staatslieden hebben zich vergist. President Bush heeft onlangs, na zes jaar, gezegd dat hij ten onrechte had vertrouwd op de inlichtingendiensten, toen ze hem verzekerden dat Saddam massavernietigingswapens had. Hij vertelde er niet bij dat hij deze informatie besteld had, maar je kunt niet alles in één keer opbiechten. Terwijl de CIA verzekerde dat de mvw’s klaar lagen, minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in de Veiligheidraad een voordracht met lichtbeelden hield waarop je die dingen zag, en premier Blair vertelde dat ze binnen drie kwartier konden worden afgevuurd, waren onze MIVD en AIVD tot andere conclusies gekomen. Ze twijfelden.
In de laatste weken vóór de aanval maakten de inspecteurs van de VN, onder leiding van Hans Blix, redelijke voortgang. Het was niet opzienbarend, het rechtvaardigde wel optimisme. Blix verzette zich tegen de aanval, hetzelfde deed Scott Ritter, een Amerikaan met ruime ervaring op het gebied van inspecties in het Midden-Oosten. Maar Washington was al te ver gevorderd, de aanvalsmachine kon niet meer worden stopgezet. Op 19 maart 2003 was het zover. Na wat inleidende gevechten werd het shock and awe ontketend, de geweldige aanval die aan alle weerstand een eind moest maken, door militaire experts vergeleken met de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.
Wist ons kabinet al iets meer van de krijgsplannen? In de Amerikaanse media werd er uitvoerig over gerapporteerd. Showdown Iraq! Iedere avond een propagandaoffensief op de televisie. Wat hebben onze diplomaten in Washington en Bagdad toen aan Den Haag gemeld? Hoe dan ook, nadat op 1 mei van dat jaar Bush het einde van de major operations had aangekondigd, begon het mis te lopen. Ook dat was voorspeld, door mensen die zich niet door de oorlogsrazernij lieten meeslepen. Lees er de columns van William Pfaff en Nicholas Kristoff op na. Nadat de catastrofe in volle omvang zichtbaar was geworden, moesten de direct verantwoordelijken het veld ruimen: Donald Rumsfeld, Paul Wolfowitz. Colin Powell betuigde spijt en veranderde van Republikein in Democraat.
In Nederland groeide de nieuwsgierigheid naar de achtergronden van onze betrokkenheid. Bert Koenders drong aan op een onderzoek en kreeg nul op het rekest. Nu komt op initiatief van Pechtold het volgende spoeddebat. De PvdA zit intussen in de regering. Maar Klaas de Vries redt de eer en eist een onderzoek. Wat bezielt onze minister-president van normen en waarden en fatsoen moet je doen om zich tegen deze onberispelijke democratische eis zo fanatiek te verzetten?