Faux pas in Uruzgan

OP 12 APRIL 2009, vier uur ’s middags, verschenen Nederlandse pantserwagens bij het provinciaal ziekenhuis in Tarin Kowt. Het hospitaal in het hoofdstadje van de Afghaanse provincie Uruzgan werd omsingeld. Gewapende militairen posteerden zich op het dak. Ze waren ervan overtuigd dat er gewonde Talibanstrijders werden verpleegd die zes dagen eerder een van hun kameraden hadden gedood. Dokter Miakhil wist dat er geen strijders in zijn ziekenhuis waren, maar de Nederlanders drongen aan. Hij stelde voor dat alleen een militaire chirurg en de commandant met hem naar binnen gingen. Tegen zijn zin gingen ook gewapende militairen mee, die volgens het ziekenhuispersoneel patiënten onder schot hielden.
Dit is een schending van de Vierde Conventie van Genève: een oorlogsmisdaad. Ook al werd er niet geplunderd, gemoord of verkracht. Volgens de Geneefse Conventies dienen de strijdende partijen burgerziekenhuizen te respecteren.
Dat juist Nederlandse troepen deze misstap begingen - afkomstig uit het land dat zich wereldkampioen mensenrechten betoont - toont het sluipende morele verval dat militairen onvermijdelijk ten deel valt in een geniepige oorlog als die in Afghanistan.
De inval vormt waarschijnlijk een incident, maar Defensie hield het geheim. Tot woede van de betrokken Afghanen weigert het ministerie te erkennen dat het een schending van het oorlogsrecht betreft waarvoor schuldigen gestraft moeten worden. ‘Is er dan niemand ontslagen?’ vroeg dokter Miakhil aan de verslaggever van De Groene Amsterdammer in Tarin Kowt. 'En dat in een democratie als die van jullie!’ Om de associatie met een oorlogsmisdaad te vermijden paste Defensie het verhaal aan. De actie betrof geen 'inval’ maar een 'inspectie’, zei Defensie. Toen de Geneefse Conventies ook geen inspecties bleken toe te staan, ging het opeens om 'een bezoek’.
Ook de Nederlandse hulporganisaties van het Dutch Consortium for Uruzgan (dcu), op de hoogte van de inval, zwegen. Cordaid stuurde een protestbrief aan Defensie en Buitenlandse Zaken, maar ook nu de zaak op straat ligt houdt men het grootste deel van de brief geheim, bang als men is om de relatie met Defensie te schaden.
Nederlandse instanties die zwijgen en draaien rond de toedracht van een oorlogsmisdaad: het wordt mogelijk gemaakt door een journalistiek die haar verantwoordelijkheid niet heeft genomen. Tussen de 450 en 600 journalisten reisden de afgelopen vier jaar embedded met Defensie naar Uruzgan. Daar stonden negen (!) onafhankelijke journalisten tegenover. De inval in het ziekenhuis van Tarin Kowt vond plaats onder de neus van embedded verslaggevers op Kamp Holland. Als de journalistiek niet de openbaarheid dient, maar zich afhankelijk maakt van voorlichters die haar gebruiken om de publieke opinie te beïnvloeden, dan komt de democratie in de verdrukking.
Pas nu na tweeënhalf jaar de faux pas bekend is geworden, is de politiek aan zet. Het is te hopen dat het parlement zijn verantwoordelijk om de gewapende macht te controleren wél serieus neemt en defensieminister Van Middelkoop tot de orde roept.