Feest der demagogie

Bijna vijf jaar geleden voorspelde Geert Wilders dat binnen afzienbare tijd Nederland verzwolgen zou worden door een tsunami van moslims als we niet vlug paal en perk aan de immigratie zouden stellen. Niet lang daarna raakte de publieke opinie in rep en roer door de film Fitna, waarin hij de koran als een fascistisch boek ontmaskerde. Dat veroorzaakte een hels kabaal over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting.

Toen stelde hij voor belasting te heffen op het dragen van een hoofddoekje: de kopvoddentaks. Daarna onthulde hij dat de Nederlandse economie in feite bestuurd wordt vanuit Brussel. Hij liet een Brits bureau onderzoeken wat het ons zou kosten als we terug naar de gulden gingen. Intussen had hij ook ontdekt dat de gastarbeiders uit Midden- en Oost-Europa - de MOE-landen - niet te vertrouwen waren. Er moest een meldpunt komen waar je lastige Polen kon aangeven. En nu, bij het staatsbezoek, heeft hij de Turkse president Gül een Koerdenmepper, Hamasvriend en islamist genoemd. Langzamerhand heeft hij een schatkamer aan nieuwe inzichten en een oeuvre aan wisecracks op zijn naam gebracht.

Ik ga nu even voorbij aan de vraag of hij hier of daar gelijk heeft. Hij is van beroep geen profeet die een naar zijn inzicht absolute waarheid verkondigt, maar een politicus. Als zo iemand iets zegt moet je je niet afvragen in welke mate hij recht van spreken heeft maar in de eerste plaats zijn denkbeelden aan de mate van uitvoerbaarheid toetsen. Nadat Fitna was verschenen en hij voor die tsunami waarschuwde, heb ik voorgesteld dat hij de volgende film zou maken, waardoor we een beeld zouden krijgen van de manier waarop hij zich de nationale zuivering praktisch voorstelde. Met razzia’s in moslimbuurten, concentratiekampjes, treinen of vliegtuigen met de gedeporteerden naar het Midden-Oosten? En dan een fictieve voorstelling van de reacties her en der in het buitenland? Of om klein te beginnen: een kopvoddenpolitie, eerst op de film.

In het eigentijdse spraakgebruik wordt Wilders een populist genoemd. Volgens mijn digitale woordenboek is dat ‘iemand die zich opwerpt als leider van het gehele volk’. Dat heeft hij in ieder geval vaak geprobeerd en in de komende verkiezingscampagne kunnen we nog het een en ander verwachten. Maar hij vergist zich, op twee manieren. Op het toppunt van zijn populariteit kon hij volgens de opiniepeilingen rekenen op 27 zetels. Intussen is de PVV aangevreten door de kwaal die alle formaties van deze soort blijkbaar eigen is. Als zo'n partij binnen het bereik van de macht is, ontstaan er interne ruzies. Pim Fortuyn was ook een veelbelover die de islam als een achterlijke godsdienst ontmaskerde en zich op de bres stelde voor de ‘verweesde burger’. Dat leverde hem eerst een geweldige populariteit op. Nadat hij was vermoord, heeft de LPF zich in een reeks van schandalen en interne ruzies ontbonden. Met Trots op Nederland van Rita Verdonk is het min of meer op dezelfde manier gegaan. En nu, voor deze tragikomedie van het Catshuis tot ontknoping kwam, hebben we de PVV dezelfde richting in zien sukkelen.

Deze keer heeft de nationale paniek nog een andere oorzaak. De VVD en het CDA hebben door de gedoogconstructie voor de PVV de toegang tot de macht veel gemakkelijker gemaakt. In feite heeft Wilders zijn halve coalitiegenoten praktisch gegijzeld. Dat is de verhouding die hem nu in staat heeft gesteld de crisis te ontketenen. Vanuit de zijlijn heeft hij het kabinet de nek omgedraaid, met, zoals we nu zeggen, populistische standpunten. Hij is zich bewust van macht, en dat zal in de komende verkiezingscampagne duidelijk worden.

Maar waarop is deze macht gebaseerd? Sinds de voortgaande revolutie van internet is de grondslag van de politieke macht veranderd. Iedere grote technische verandering is tegelijkertijd een vloek en een zegen. Denk aan de wereld vóór de explosiemotor. En nu, de beschaving zonder internet. De zegeningen laat ik hier buiten beschouwing. Onze digitale revolutie heeft ook een nieuwe emancipatiegolf veroorzaakt, in die zin dat iedereen, ongeacht zijn kennis, ervaring, intelligentie ieder ogenblik de hele wereld kan laten weten wat hij van alles vindt. Dat wordt dagelijks door miljoenen mensen gedaan, bij voorkeur anoniem. Binnen een jaar of vijftien heeft internet het aanzien gegeven aan een nieuw proletariaat. Ik bedoel dat niet in minachtende zin; ik stel het vast.

Intussen is in de westerse wereld al meer dan een halve eeuw geleden het consumentisme tot ontwikkeling gekomen. Kijk naar de reclame op de televisie, maak een wandelingetje door de supermarkt en je weet wat ermee bedoeld wordt. Iedereen heeft recht op meer van lekker. En nu hebben we deze kabinetscrisis, de apotheose van vier jaar groeiende economische neergang en politieke onzekerheid. De hele burgerij voelt zich bedreigd en het nieuwe proletariaat het meest. Daarin heeft het gelijk. In de komende verkiezingsstrijd zullen alle partijen het electoraat een remedie voor alle kwellingen van deze tijd aanbieden. Het wordt een nationaal kampioenschap demagogie. Daarbij werkt de digitale revolutie in het voordeel van de simplificateurs. In dit opzicht is Geert Wilders de onbetwiste kampioen. Dit wordt een feest van de demagogie.