Festival van sterke vrouwen

Veel onrust (anxiety) in de eerste week van het Holland Festival, en gelukkig niet zoveel vredigs (serenity). Want wat koop je voor sereniteit in de kunst? Grootse onrust bij Eine Kirche der Angst von dem Fremden in mir, de massale mis voor een nog-niet-dode, die regisseur en kankerpatiënt Cristoph Schlingensief organiseert voor zichzelf. Gelukkig is hij fit genoeg om ons allemaal op te roepen je vrienden als ze doodziek zijn niet in de steek te laten: ‘Kijk maar naar mij, ik ben hier temidden van alleen maar vrienden.’

Veel kleinschaliger is de eenmans-onrust die de joods-Zuid-Afrikaanse performancekunstenaar Steven Cohen in drievoud brengt: in de film Chandelier gaat hij bijna naakt, slechts gekleed in een glazen kroonluchter, licht en verbijstering brengen in een sloppenwijk van Johannesburg. Maid in South Africa is een film met zijn 84 jaar oude, zwarte kinderjuffrouw Nomsa Dhalami die zich moeizaam en tegelijk frivool uitkleedt. Wat zo mooi is: zij verliest slovend en naakt geen moment haar menselijke waardigheid. Steven Cohen confronteert in Dancing Inside Out joodse en nazi-symbolen met elkaar, hij is bloot en travestiet tegelijk en hij nadert zijn lichaam met een camera zo dicht dat we op het scherm bijna zijn piemel in kijken. Het gaatje gaat open en dicht en lijkt de speeches van Hitler te mimen die we tegelijk horen. Nuttige verwarring!

Maar er duikt in dit Holland Festival ongemerkt en misschien onbedoeld nog een ander thema op: sterke vrouwen, vrouwen die nieuwsgierig, onafhankelijk, persoonlijk, doelbewust of daadkrachtig zijn. Rob Zuidam ziet in zijn nieuwe opera Adam in ballingschap Eva als de hoofdpersoon van het scheppingsverhaal. Zij is onderzoekend, staat open voor het nieuwe en brengt zo de wereldgeschiedenis vooruit. Adam volgt haar braafjes, omdat hij haar en het bij haar zijn niet kan missen. God en de engelen hebben het nakijken. Jammer voor hen. Want Claron McFadden is Eva.
Op de dag ter ere van Louis Andriessen, die zeventig jaar is geworden, stond de Italiaanse zangeres Cristina Zavalloni centraal (vorig jaar Dante in Andriessens Commedia). Nu zong zij weergaloos de Folksongs van Andriessens leermeester Luciano Berio en van Louis Andriessen zelf La Passione uit 2002, een sterke liederencyclus op gedichten van de Italiaan Dino Campana. Ontwerper Carel Kuitenbrouwer maakte een kleurengedicht op de wanden van de zaal van het Muziekgebouw aan het IJ en burgemeester Cohen bekrachtigde dit alles met een slag op een enorme gong.

Medium medea 8 photo sebastian bolesch

Medea

Passion heet ook de opera uit 2008 van de Franse componist Pascal Dusapin, die helaas maar één uitvoering kreeg en niet door radio of tv is uitgezonden. Het is tot nu toe wat mij betreft het hoogtepunt van het festival. Twee zangers, sopraan Barbara Hannigan en bariton Georg Nigl, zingen een nieuwe, uitgeklede versie van het Orpheus en Eurydice-verhaal. Heel strak geregisseerd door Pierre Audi met niet meer dan wat glasscherven op de vloer en twee zwarte keukenstoelen. De muziek is prachtig, melodieus, vol lijnen, gloedvol en krachtig. Ook hier is de vrouwenfiguur de sterke persoon, al kiest zij voor de duisternis, de dood of misschien haar depressie. Dusapin is hiermee in één klap beroemd in Nederland, waar hij nauwelijks bekend was. Dit festival staat hij centraal. Een goede, spannende keuze!

Van Dusapin is nog een sterke vrouw te zien: Medea in de versie van Heiner Müller en gechoreografeerd door Sasha Waltz. Dan praat ik nog maar niet over Carmen in een nieuwe productie van De Nederlandse Opera, dirigent: Marc Albrecht, regie: Robert Carsen. Sterke vrouwen, een sterk begin van het festival.

Meer werk van Pascal Dusapin: 19 juni in De anatomie van de melancholie. Dusapin in het Orgelpark: 21 juni, 14.15 uur. Medea van Dusapin: 26 en 27 juni in Carré.
Carmen: 15 t/m 30 juni, en op 25 juni op groot doek in het Amsterdamse Oosterpark, toegang gratis.

De onrust van het Holland Festival
www. hollandfestival.nl