Filologen en historici stoken in kruitvat kosovo

De ‘derde wereldoorlog’ om Irak is amper voorbij of er dient zich een echte crisis aan, althans als de escalatie in Kosovo doorzet. De vertegenwoordiger van de Kosovaarse meerderheid, schaduwpresident Ibrahim Rugova, die jarenlang heeft geijverd voor een vreedzaam vergelijk met het Servische gezag, verliest de greep op zijn achterban. Als reactie op de Servische repressie wint het schimmige, in het buitenland opgerichte Kosovaarse Bevrijdingsleger aan populariteit onder jongeren. Het overslaan van de gevechten naar Zuid-Servi‰, Macedoni‰, Albani‰ en Griekenland wordt gevreesd.

Net als tijdens de oorlog om Bosni‰ grijpt de internationale diplomatie naar symbolische middelen, te beginnen met strijdlustige verklaringen. De protesten van de Amerikaanse gezant Gelbard, de Britse minister Cook, Eurocommissaris Van den Broek, OVSE-voorzitter Geremek en de Internationale Contactgroep zijn aan dovemansoren gericht. Slobodan Milosevic en de Servische publieke opinie zijn wars van inmenging in Zavetna Zemlja, het ‘Land des Verbonds’ waar prins Lazar met zijn heldendood tegen de Turken in 1389 de Servische natie stichtte. Kosovo heeft voor hen dezelfde emotionele betekenis als Jeruzalem voor de joden of Mekka voor de islamieten. Anders dan in de kwestie Bosni‰ lijkt dreigen met nieuwe sancties zinloos, al moet het natuurlijk worden geprobeerd.
En als de Servi‰rs inbinden, is het probleem nog niet uit de wereld. Het Bevrijdingsleger wijst eveneens elke bemiddeling af en vraagt om militaire interventie. Het is verleidelijk om de underdog te steunen, maar het erbarmelijke resultaat van zeven jaar westerse bemoeienis met voormalig Joegoslavi‰ zou terughoudend moeten stemmen. De doelstelling van het Bevrijdingsleger dat alle Servi‰rs, althans de militairen en andere gezagsdragers, uit Kosovo moeten worden verdreven, is geen oplossing maar een deel van het probleem. De radicale Kosovaren doen niet onder voor de Servische nationalisten. De jongeren die naar verluidt het Bevrijdingsleger versterken, zijn merendeels werkloze filologen en historici - oftewel het ergste tuig (wellicht met uitzondering van de psychiaters) dat er op de Balkan rondloopt.
Ook zij hebben 'duizendjarige’ wortels. Ook zij vereren een vader des vaderlands: de vijftiende-eeuwse struikrover Sk‰nderbeu, bij ons bekend als Skanderbeg. De in 1943 opgerichte Kosovaarse SS-divisie, die afschuwelijk huishield onder de Servische inwoners van de provincie, was naar hem genoemd. Na de oorlog stimuleerde Tito dit nationalisme in het kader van zijn etnische verdeel- en heerspolitiek. In de jaren zestig en zeventig, toen Kosovo autonoom was, de Kosovaren over eigen onderwijs, media en politieke vertegenwoordigers beschikten en de verarmde provincie zwaar werd gesubsidieerd uit het Joegoslavische budget, zuiverden de Kosovaarse leiders de overheidsinstellingen en een groot deel van het platteland van Servi‰rs. Rond honderdduizend Servi‰rs zagen zich gedwongen om te emigreren. De Albanese dictator Hoxha stookte het vuurtje verder op, hetgeen resulteerde in massademonstraties voor aansluiting van Kosovo bij het nog achterlijker Albani‰. Steun voor dit nationalisme komt neer op steun voor een zoveelste etnische zuivering, vergelijkbaar met de verdrijving van de Krajina-Servi‰rs door Kroati‰ in 1995.
Alle internationale interventies van de afgelopen honderd jaar hebben de volken op de Balkan alleen maar gesterkt in de overtuiging dat hun problemen vragen om een militaire en territoriale oplossing. Het enige tegengif is wellicht een Balkanconferentie, waaraan alle betrokken landen, grootmachten en vertegenwoordigers van nationale minderheden deelnemen. Als de gemoederen al zijn te sussen, dan enkel door het vooruitzicht op nieuwe, internationaal gegarandeerde minderhedenrechten - ¢¢k voor Servi‰rs. Misschien kan dan ook op gezag van gematigde leiders als Rugova en de Montenegrijnse president Djukanovic een vergelijk voor Kosovo worden gevonden waarmee iedereen kan leven, ondersteund door een internationale politiemacht zoals die nu reeds opereert in Bosni‰ en Albani‰. Het zal een kostbare inspanning vergen, maar op de Balkan wordt goede raad steeds duurder.