Film Marie Antoinette

Fluisteren in golvende grasvelden

Film

«The problem of leisure/ Is what to do/ For pleasure…» Dat zong de Britse punkrockband Gang of Four in Natural’s Not In It op hun album Entertainment! uit 1979. En met dit nummer opent Sofia Coppola haar film Marie Antoinette, over de achttiende-eeuwse Franse koningin, echtgenote van Louis XVI. Nog meer eighties-_muziek – Bow Wow Wow, New Order en Adam Ant – klinkt als Marie, gespeeld door het sekssymbool Kirsten Dunst, in Versailles arriveert. Daar is het leven geen pretje. ’s Nachts ligt ze smachtend naast de koudbloedige Louis (Jason Schwartzman) in bed. Overdag kijkt ze afgunstig naar de voluptueuze Madame du Barry (Asia Argento), sloerie van de oude koning Louis (Rip Torn). Waar je pleziertjes vandaan te halen? Niet in bed, weet Marie. Dan kleurt het beeld roze, en verschijnt in close-up een overdaad aan diamanten en mooie kleren en schoenen en koekjes en andere zoetigheden waaraan de mooie vorstin zich te goed doet, en zingt Bow Wow Wow de klassieker _I Want Candy, over een meisje dat droomt over een man die «tough but sweet» is.

Popmuziek is cruciaal in Marie Antoinette. De film heeft veel weg van een bratpack-tienerfilm uit de jaren tachtig, bijvoorbeeld John Hughes’ Pretty in Pink, waarin populaire nummers bij uitstek dienen als betekenisgever, als «drager» van de emotionele staat van een personage. Het laat zich vervolgens makkelijk raden waarom Marie Antoinette onlangs met boegeroep werd ontvangen tijdens voorstellingen op het filmfestival van Cannes. Want een vrouwelijke New Yorkse cineast van in de dertig die een zwaar onderwerp uit de Europese geschiedenis behandelt door de vertelling te overgieten met Angelsaksische punkrock en de visuele stijl van de New Romantics-beweging – dat kan nooit goed gaan. Maar het is dus wél goed gegaan. Marie Antoinette is een gedurfd werk waarin de maker haar radicale stijlmiddelen zorgvuldig motiveert. Coppola ziet namelijk cultuurideologische overeenkomsten tussen de jaren tachtig van de vorige eeuw en het einde van de achttiende eeuw. Overvloed, hunkering naar plezier en de oppervlakkigheid van voorkomen kenmerken beide tijdperken. New Romantics-figuren als Adam Ant en Duran Duran waren geobsedeerd door make-up, glitter en glamour, achttiende-eeuwse kleding en haar dat stijf stond van de lak. En juist deze dingen zijn aanwezig in de hofhouding van Marie Antoinette. In een verrukkelijke scène in Coppola’s film vraagt een adellijke vrouw tijdens een feest aan de pruikenmaker van Marie: «What’s going on with your hair today?» De kapper: «A lot.» Voor Marie, net als voor iemand als Simon le Bon, zanger van Duran Duran, is de schoonheid van een specifieke golving in het haar reden genoeg om iedere ochtend uit bed te komen.

Na haar eerste twee werken, The Virgin Suicides (1999) en Lost in Translation (2003), heeft Coppola opnieuw een hypnotiserende film gemaakt. Thema’s als hunkering en exces, natuur en cultuur en vervreemding en aanpassing kenmerken de droomwereld van Coppola’s mysterieuze jonge vrouwen. Wanneer Marie eindelijk zwanger wordt, en het leven schenkt aan haar Thérèse, ontdekt ze de natuur. Minutenlang komen fluisterende vrouwen in golvende grasvelden in beeld die praten over de smaak van verse melk en wilde aardbeien.

Maar ook dat «simpele» leven kent geen maat, zodat de droom onhoudbaar is. Want: revolutie. Zoals de roaring nineties door cynisme een einde maakten aan het idealisme van de eighties, zo dwingt het volk in Marie Antoinette zijn vorstin, die van cake hield, in 1793 naar het schavot in Parijs.

Behalve de muziek is de iconische casting van Coppola een genot: Kirsten Dunst is Mary Jane, het liefje van Spider-Man; Rip Torn is een oudgediende in talloze Hollywood-films; Asia Argento is de dochter van de beroemde Italiaanse giallo-regisseur Dario Argento, en, last but not least, een wonderlijke rol van Marianne Faithfull, als de Oostenrijkse vorstin Maria Theresa, moeder van Marie.

Te zien vanaf 8 juni