Foeteren in de Pyreneeën

Er is niets zo loom als een bergdorp in de Pyreneeën waar in het avondlicht wat oudjes heen en weer schuifelen. Loomheid is niet van toepassing op de Duitse satiricus Kurt Tucholsky. Hij was een druktemaker die een stroom aan artikelen en pamfletten schreef. Tucholsky bezocht de Pyreneeën in 1927. Drie maanden lang reisde hij vol nieuwsgierigheid van kust naar kust. Hij sprak overal met de bevolking. Resultaat is het hilarische Een Pyreneeënboek, gepubliceerd onder het pseudoniem Peter Panter. Gulzig is het adjectief voor de reisbeschrijving. Tucholsky bekijkt de rijkelui in Biarritz, rakelt de geschiedenis op van Henry IV in Pau en geeft levendige uitleg bij fenomenen als de Basken, de pelote, het stierenvechten en de bronnen bij Lourdes.
De vlotte stijl maakt zijn boek nog steeds zeer leesbaar. In iedere zin zit een grap of kwinkslag. De leukste passages zijn als deze wat gezette kleine man een bergkam niet op komt en hulpeloos een reeks verwensingen begint uit te kramen en op van alles aan het foeteren slaat. Dat doet hij met verve. Als hij aan een rotswand hangt of alleen ziek in een hotelkamer waakt, vraagt hij zich af waarom hij niet in Parijs zit aan een tafeltje met wat hij noemt een ‘gemakkelijke’ vrouw die tegen hem roept: ‘Eet toch niet zo vlug – God zeg, ik pak het heus niet van je af!’
Het oude fenomeen van de postkoets komt in 1927 weer tot leven. In een driedaagse toer kan je mee van Bayonne tot aan Perpignan. De open kar zit vol met Engelsen en Amerikanen. En die kijken alleen maar voor zich, want ze hebben voor naar voren kijken betaald. Het liefst zit Tucholsky voorin naast de bestuurder waar het lekker ruikt naar benzine en natuur. De bestuurder ziet in het achteruitkijkspiegeltje de weg en de bijrijder ziet daarin zijn Amerikanen heen en weer schudden. ‘Ik vergeet bijna de hele Pyreneeën – als het zo doorgaat schrijf ik nog eens een handboek: Handleiding voor het kweken van gemakkelijke Amerikanen.’ Een goed geschreven reisboek is geen ondermaats genre. Echt lui lezen is thuisblijven met zo’n boek.

Kurt Tucholsky. Een Pyreneeënboek. In de reeks Op Schrijvers Voeten van Uitgeverij Kosmos