Economie

Fort Europa

De meeste mensen verdienen te veel. Aldus Ha-Joon Chang, kritisch econoom van Koreaanse oorsprong, in zijn laatste boek 23 Things They Don’t Tell You About Capitalism. Mensen worden helemaal niet beloond naar hun productiviteit, zoals vrijemarkteconomen graag beweren. De grote verschillen in beloning wereldwijd zijn ook geen product van de vrije markt, maar van het tegendeel daarvan, namelijk vergaande beperking van migratie. Mocht u van plan zijn om bij gelegenheid van Kerstmis even stil te staan bij uw verdiensten in het afgelopen jaar, dan weet u hoe dat komt. Maak u zelf niks wijs over de voortreffelijkheid van uw individuele prestatie. Alleen omdat onze thuismarkt inmiddels potdicht zit, is uw inkomen en dat van Henk en Ingrid beschermd. U verdient te veel, omdat de politiek dat besloten heeft. Aldus Chang.
Neem bijvoorbeeld een buschauffeur in Europa. Die verdient grofweg veertig tot vijftig keer meer dan zijn collega in India. Dat is geen gevolg van de uitmuntende prestatie van de Europese chauffeurs. Zeker, zij zijn door de bank genomen goed geschoold en weten van wanten in het drukke verkeer, maar dat verklaart het enorme verschil niet. Het is bovendien ook een prestatie van formaat om zonder ongelukken een bus rond te rijden in India. De klassieke theorie dat loonverschillen uiteindelijk productiviteitsverschillen weerspiegelen gaat niet op. De werkelijke reden is protectionisme door immigratiewetgeving. Stel dat er een vrije mondiale arbeidsmarkt zou bestaan en alle wereldburgers zich geheel vrij op een plaats naar eigen keuze konden vestigen. Dan is het aannemelijk dat de Indiase chauffeurs snel werk in Europa zouden vinden met een forse daling van het gemiddelde loonniveau tot gevolg. Dat gebeurt niet en dat komt door Fort Europa.
De enorme verschillen in beloning zijn mogelijk geworden door grote productiviteitsverschillen elders in de economie. Toppers van divers pluimage - zoals wetenschappers, ingenieurs, bedrijfsleiders - hebben Europa een sterke voorsprong bezorgd op de Indiase concurrentie en daardoor kunnen ook de Europese chauffeurs hier beter worden betaald. Deze hoogproductieve samenleving is niet in de eerste plaats een verdienste van talentrijke individuen, maar een collectieve prestatie van ons systeem. Europa heeft een lange traditie van technologieontwikkeling, bedrijfsmatige organisatie, goede infrastructuur, geschoolde beroepsbevolking, gespecialiseerde financiële markten en dergelijke. Overigens met dank aan een paar eeuwen kolonialisme dat Europa geen windeieren heeft gelegd. Dat weet de Indiase elite (nog) niet te evenaren. En dat bezorgt ons een voorsprong in productiviteit.
Slotsom van deze redenering is dat u nauwelijks uw eigen inkomen hebt verdiend. Figuurlijk gesproken dan. Of u bent buschauffeur en dan is uw inkomen vergaand beschermd tegen concurrentie van buitenaf. Dan verdient u eigenlijk te veel, maar het wordt u gegund door de politiek die al decennialang de arbeidsmarkt grotendeels afschermt, en het wordt betaald door een hoogontwikkelde economie. Of u bent zo'n productieve hoogvlieger, maar dan geldt dat u helemaal nergens zou zijn met uw individueel talent op bijvoorbeeld Antartica. Alleen hier schiet het saldo van uw bankrekening omhoog dankzij het imposant productieve collectief waarvan u deel uitmaakt en waarin u uw talent ontplooit. Misschien verdient u niet te veel, maar u hebt het zeker niet zélf verdiend.
Politiek rechts heeft decennialang stelselmatig de loftrompet gestoken over de vrije markt. Zo ontstond de misvatting dat (wereldwijde) verschillen in beloning het resultaat zijn van individuele verschillen in talent en inzet. Niets is minder waar. Alle globalisering ten spijt is de arbeidsmarkt geen vrije markt en is beloning geen individuele verdienste.
Liberalen moeten nog maar eens uitleggen waarom zij als fervent pleitbezorger van de vrije (wereld)markt tegelijkertijd al jaren hoofdaannemer zijn van het grootste kartel dat de economie kent: de gesloten arbeidsmarkt. Europa maakt nauwelijks plaats voor de vreemdeling, zeker nu de rechtse populisten aan invloed winnen. De thuismarkt wordt zwaar beschermd en kosten noch moeite worden gespaard om de grenzen gesloten te houden. Progressieven zijn daar doorgaans ruimhartiger in, maar zullen ervaren dat de buschauffeurs dat niet altijd leuk vinden. Meer migratie kan voor hen uitdraaien op verlies van inkomen of zelfs hun baan. Zo draait de globalisering uit op haar tegendeel. Waar meer geld en spullen over de grens gaan, worden steeds meer mensen op hun plaats gehouden.
Nieuw is het niet. Jozef en Maria konden 2010 jaar geleden ook al geen plek vinden in de herberg. Kerstmis als feest van de uitsluiting, dat zal de Heer zo niet bedoeld hebben. Ik wens u een mooi 2011 toe.