Fotografie

Fotografie

Bij menige opa en oma stond het in de kast, het boek De ramp, een speciale uitgave van het zogenaamde Rampenfonds dat in een voor de jaren vijftig ongekende oplage van de drukker kwam. Sinds 19 januari zijn de foto’s uit het boek opnieuw te zien op de tentoonstelling De ramp van ’53 door het oog van de media, met foto’s van onder anderen Ed van der Elsken, Cas Oorthuys, Aart Klein en Ed van Wijk. Veel zwart water, donkere dekens, witte hoofddoeken en verkleumd kijkende mensen.

De ramp is de eerste tentoonstelling van het nieuwe Nederlands Fotomuseum, dat voor de komende jaren is gevestigd in de Witte de Withstraat te Rotterdam. Alhoewel de nieuwbakken persmedewerkers van het museum spreken van een tentoonstelling die «hoogst actueel» is en «van nationaal belang», verzuimt de directie met deze openingstentoonstelling de nieuwe status van de fotografie te bevestigen. Zoals Philip Mechanicus afgelopen november al uitgebreid in De Groene Amsterdammer illustreerde, is de fotografie inmiddels diep doorgedrongen tot het domein van de gevestigde kunsten. Het genre geldt niet meer als de non-fictie van de beeldende kunst, maar is zelf tot kunstvorm verheven. Behalve subsidie levert die nieuwe status ook bezoekers op. Afgelopen weekeinde werd het Stedelijk Museum minder goed bezocht dan Foam, het Fotografiemuseum Amsterdam, waar momenteel werk te zien is van Eva Besnyö en portretten van de modefotograaf Marino Testino.

Het kersverse Nederlands Fotomuseum in Rotterdam kiest voor de gangbare weg met de tentoonstelling De ramp: foto’s als document van de tijd, de fotograaf als getuige. Het is ook oude koek. Ondanks de «hands on-aanpak» — zo heet dat tegenwoordig — en de «interactieve multimediamachine» zie je niets anders dan overbekende beelden, die deze dagen ook al te zien zijn in alle dagbladen. Vernieuwing is er ook schaars, in de rampenfotografie. Daarvoor is andermans leed, en zeker de rauw-realistische beelden van daklozen, vluchtelingen en oorlogsslachtoffers, al te vaak als foto aan de krantenlezer voorbijgetrokken. Vernieuwend was het in 1856, toen de Russische schrijver Tolstoj als een van de allereersten met een camera naar de oorlog trok, waar de jonge graaf met keurige witte handschoentjes en een eindeloze sluitertijd de verrichtingen van de legers op de Krim vastlegde. Langdradig werd het op de tentoonstelling die World Press ieder jaar organiseert.

Wel is vernieuwend wat de stichting Homeless World bedacht. Achterstandskinderen in de leeftijdscategorie van zeven tot zestien jaar en verspreid over elf grote steden krijgen een camera en worden gevraagd foto’s te maken van wat zij de moeite waard achten in hun leven. Behalve op de website homelessworld.org, gemaakt door enkele jongeren uit de krottenwijken van Nairobi, is vanaf woensdag 29 januari een selectie van de foto’s te zien in zestien aaneengeschakelde abri’s op het plein tussen de Kunsthal en het Natuurmuseum, ook in Rotterdam. De kinderen kiezen opvallend vaak voor het portret, liefdevolle foto’s van kameraadjes, of van leeftijdgenoten die het net even wat beter hebben, die een baantje hebben, of wier ouders zelfs in het trotse bezit van een huis verkeren. Elvis uit Nairobi, dertien jaar oud, fotografeerde een zojuist getrouwd paartje en verklaart als toelichting: «Dit is waarschijnlijk het gelukkige begin van elke familie. Maar wie kan voorspellen hoe het afloopt? Alleen God kent de uitkomst, omdat hij de schepper is van de familie.»

De ramp is telkens voelbaar áchter de camera, maar niet er vóór. Wat betreft de dagelijkse ellende van het leven op straat springen de foto’s uit Moskou en New Delhi eruit. Toch woont de enige echte kunstenaar onder de kinderen in Rotterdam. Een zwart jongetje van twaalf, Mitchel, met een gesloten, getormenteerd koppie. Hij fotografeert de dingen die hij koestert. Een speelgoedauto in een kast, de reflectie van een lamp op de muur. Ter verduidelijking van zijn werk geeft hij een uitleg die in helderheid en directheid elke hedendaagse catalogustekst overtreft: «Dit zijn de dingen die ik mooi vind, de bruine kleur van de lamp, de druktoetsen in de lift, de vorm van de radiator in de hal.»

www.nederlandsfotomuseum.nl(info 010-2132011)
www.homelessworld.org (info Kunsthal 010-4400301)