Interview met Ton Broekhuis over fotografie

‘Fotografie is nooit een bewijs’

De fotomanifestatie Noorderlicht in Leeuwarden heeft als thema: Another Asia. Directeur Ton Broekhuis wil een linkse nuance bieden op het dagelijks nieuws.

Bestaat er een verschil tussen de westerse manier van fotograferen en de Aziatische? Ton Broekhuis: ‘Wat ik door de jaren heen merk, is dat de westerse fotograaf wat gerichter werkt. De westerse fotograaf is strak in zijn denken, werkt vanuit een concept. Hij weet wat voor beeld hij wil, zoekt zijn plaatjes en gaat weer weg. De oosterse of Arabische fotograaf neemt meer de tijd en heeft een wat ruimere blik.’

Waarop selecteert u?

‘Je stelt een lijst op van thema’s: je wilt foto’s over arbeid en foto’s over ontbossing; je wilt reportagefotografie, maar je wilt ook autonome kunstfotografie. Genres, stijlen – eigenlijk maakt het ons niet uit. Het liefst hebben we van alles wat. Het belangrijkste is dat een serie een verhaal vertelt. Dat kan een verhaal zijn met een kop en een staart, maar ook een impressie. Hier in Nederland zie je vaak tentoonstellingen geënt op een bepaalde kunstgreep. Daar doen wij niet aan. Rineke Dijkstra zul je bij ons niet aantreffen. Altijd strak van voren: dat vinden wij een kunstje.’

Zelf tonen jullie een serie portretten van bendeleden, allemaal en face genomen.

(kijkt in catalogus:) ‘Ja, daar hadden er inderdaad wel tien van weg gemogen.’

Het festival is de afgelopen jaren flink gegroeid. Moet het nog groter worden?

‘Nee. Wij zijn een stel eigenzinnige etterbakken, en dat moeten we blijven. Fuseren met andere instellingen om meer publiek te trekken, vind ik kolder. We hebben nu twaalf mensen die in de stafvergadering zitten. Ik ken ze allemaal privé: een fantastische groep. Je kunt hier vloeken, je kunt tieren, je kunt uithuilen. Op een gegeven moment komt er een klootzak binnen die zegt dat we winst moeten gaan maken – daar moet je toch niet aan denken.’

Met welke instelling bent u dit festival begonnen?

‘Gekheid. Waanzinnigheid. Domheid. Er gebeurde in Nederland halverwege de jaren negentig niets in de fotografie. En wat er gebeurde was commercieel. Wij wilden op een andere manier met fotografie werken. Meer inhoudelijk, soms best stalinistisch. Ach, het was de tijd dat in Oost-Groningen de fabrieken sloten, hè. Zodra een arbeider de vuist in de lucht stak hadden wij de foto.’

Vervult uw festival een journalistieke functie?

‘In optimale vorm zou het festival het publiek een spiegel moeten voorhouden naast datgene wat ze op het journaal zien. Wij willen een linkse nuance bieden op de prietpraat op de televisie: de nuchtere nieuwsfeiten voorzien van emotie, tonen dat één oorlog bestaat uit tienduizenden individuen die elkaar uitmoorden.’

Is het belangrijk dat mensen dit soort gedachten mee naar huis nemen?

‘Als ze dat niet doen, dan moeten we stoppen. Ik ben een linkse rakker. En Noorderlicht is een links zooitje. Wij hebben lang de moraal gehad: op het moment dat cnn zijn koffers pakt, wordt het voor ons interessant.’

Kan een foto op zichzelf staan? Is ze niet altijd afhankelijk van tekst?

‘Goede fotografie niet. Goede fotografie biedt ruimte voor persoonlijke interpretatie. Waar het om gaat, is dat het gevoel overeind blijft. Fotografie is een heel goed medium om emoties los te maken. Natuurlijk: de context van een foto is altijd aan verandering onderhevig. Neem de bekende foto van die Vietnamees die een kogel door zijn hoofd krijgt. Van die foto wordt gezegd dat hij verantwoordelijk is voor het einde van de Vietnamoorlog. Later werd bekend dat die man zelf vele vrouwen en kinderen had vermoord. Dat stond er op World Press niet bij.’

Hoe ver mag een Noorderlicht-fotograaf gaan in het plegen van kunstgrepen?

‘Zo ver hij wil, zolang hij de historische waarheid respecteert. Je moet eerlijk blijven. Natúúrlijk mag je accenten aanbrengen. Die discussie over Hezbollah en die rookpluimen is zo achterhaald. In mijn doka manipuleer ik veel meer dan die fotograaf deed. Fotografie is een subjectieve informatiebron, nooit een bewijs ergens van. Het bevestigt enkel wat je wilt zien.’

Noorderlicht, Another Asia. Drie locaties: Fries Museum, Museum Prinsessenhof, Locatie Noorderlicht, Leeuwarden, tot en met 19 oktober
www.noorderlicht.com