Commentaar: Recht

Fouilleren in groepsverband

Er komt een wet die het de politie mogelijk maakt alle voorbijgangers in een bepaald gebied te fouilleren op wapenbezit. Een zwarte Amerikaanse stand-up comedian pikte het nieuws meteen op. «Eindelijk krijgen jullie échte politiescènes op straat te zien», hield hij zijn Nederlandse publiek voor. Van die potige agenten met de ene hand op de kolf van het pistool en de andere hand tastend tussen de benen van de arrestant. «Althans, als je blank bent», gierde de komiek. «Zwarten krijgen de voorkeurs behandeling. Plat op de buik met het gezicht in een plas en een pistool op het hoofd.»

Zo'n vaart zal het in Nederland niet lopen, is de eerste gedachte. Maar straks is in Nederland geen concrete verdenking meer nodig om gefouilleerd te worden. En dat gaat een stuk verder dan de praktijken in Amerikaanse B-films, waarbij altijd nog eerst een arrestatie plaatsvindt. Afgaand op eerdere grootscheepse acties op het randje van de wet vrezen critici zelfs taferelen die zullen doen denken aan razzia’s.

Politie en justitie lijken steeds minder terug te schrikken voor het optreden tegen groepen. Het huidige wetsvoorstel komt voort uit fouilleringsacties in de «vuurwapengevaarlijke» Millinxbuurt (Rotterdam) en de Bijlmer, die na afloop door de rechter illegaal werden verklaard. Veel kamerleden vonden dergelijk optreden wel degelijk verantwoord, en dus werd de wet aangepast. De instant-wetgeving ten tijde van de Eurotop in 1997 bleek een teken aan de wand. Toen werden honderden groepsgewijze arrestaties gepleegd. Op soortgelijke gronden werden later meer dan tachtig Koerden opgepakt bij een bezettingsactie in Den Haag, en vorig jaar tijdens het EK was men voorbereid op het «preventief» vastzetten van massa’s mensen.

Verharding van wetgeving is het uitvloeisel van de toenemende angsten en de roep om meer veiligheid die worden gesignaleerd in de media. Parlementsleden blijken niet ongevoelig voor tendentieuze stille tochten, onwetend gescheld op gedoogbeleid en «slappe» rechtspraak. «Veel bewoners van de Millinxbuurt waren blij met de fouilleringsactie», verdedigen ze hun wet.

Een kamermeerderheid blijkt zelfs strenger in de leer dan VVD-minister Korthals van Justitie. Hij wordt ter rechterzijde ingehaald door CDA, PvdA en zijn eigen vvd, die weigert akkoord te gaan met waarborgen tegen misbruik die Korthals had willen inbouwen. Strafrechtdeskundigen lopen te hoop tegen de oprekking van het strafrecht ten koste van de individuele vrijheid. Men laat zich leiden door de waan van de dag, waarschuwen ze. En dat is niet de bedoeling van het strafrecht. Maar het mag niet baten. Er staan verkiezingen voor de deur.