Foute ‘antroposoof’

Na heftige protesten van de Antroposofische Vereniging in Nederland zag de Willem de Zwijgerstichting verleden week vrijdag af van een optreden van de Russische publicist Gennaddij Bondarew tijdens het congres ‘Nederland-Rusland: nieuwe kansen’. Voorzitter Ron Dunselman van de vereniging vreesde dat een optreden van de zich als antroposoof afficherende Bondarew de rehabilitatiecampagne die de Hollandse antroposofen momenteel ten bate van hun wijsgeer Rudolf Steiner voeren, in één klap ongedaan zou maken. Bondarew kwam in het nieuws naar aanleiding van een Duitse vertaling van een van zijn boeken.

De Zwitserse uitgever van zijn Antroposophie auf der Kreuzung der okkult-politischen Bewegungen der Gegenwart besloot om juridische redenen een aantal passages niet af te drukken. Deze zouden gaan over Bondarews sympathieën voor de zogenaamde holocaust-ontkenning. In een op last van de Antroposofische Vereniging gemaakte vertaling van de gewraakte zinsneden in de Russische uitgave blijkt dat Bondarew onder meer schrijft dat de holocaust ‘methodologisch onmogelijk’ is geweest. Elders wijst hij het idee van de holocaust op mystieke gronden af: 'Als antroposoof ben ik verplicht er ook aan te denken dat door de concentratie van de gehele mensheid op de gedachte dat met behulp van cyaan zes miljoen mensen zijn vernietigd een gigantisch geestelijk anti-beeld is geschapen.’
De Antroposofische Vereniging was onder meer zo fel tegen Bondarews optreden omdat een van haar kopstukken, Wim Veltman, betrokken was bij de organisatie van het Haagse congres. Veltman is oprichter van de Willem de Zwijgerstichting. Veltman: 'Die is bedoeld om het multiculturele samenleven der volkeren te bevorderen. De heer Bondarew hadden we uitgenodigd om iets te vertellen over de gigantische culturele potentie die in Rusland op de rest van de wereld wacht. Ik weet zeker dat de heer Bondarew het niet zo kwalijk bedoeld heeft als nu wordt gesuggereerd.’
Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken was gemoeid met de affaire. De directeur-generaal Politieke Zaken van BuZa werd door Dunselman gewezen op de uitspraken van Bondarew. Het ministerie overwoog de mogelijkheid om Bondarew een visum te weigeren. Gerard Kerkvliet, voorlichter van de Antroposofische Vereniging en de Bond voor Vrije Scholen: 'Bondarew trekt in de Russische uitgave openlijk en beargumenteerd de holocaust in twijfel. Met die uitspraken maakt hij zich volgens ons schuldig aan overtreding van artikel 137 van het wetboek van strafrecht. Ik weet niet of op grond van zo'n verdenking een visum geweigerd kan worden. Maar voor ons telt het effect, de man is niet gekomen.’
Het ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt dat de kwestie-Bondarew onder de aandacht is geweest. 'Maar het ministerie kon er niets meer aan doen. Het visum was reeds verstrekt.’ Het ministerie bleef echter wel met de zaak in de maag zitten. Uiteindelijk was de Nederlandse ambassadeur in Parijs, H. Wijnaendts, als lid van het comité van aanbeveling van de Willem de Zwijgerstichting rechtstreeks bij de organisatie van het Haagse congres betrokken. Als Bondarew tijdens zijn optreden opeens zijn visie op de holocaust zou uitleggen in Den Haag, was er een politieke crisis van de eerste orde ontstaan. Veltman: 'Dat waren allemaal overwegingen om het optreden van Bondarew te annuleren.’ Het publiek, waaronder veel officials van bedrijven als KPMG, moest het nu doen met Rudolf Mees, de antroposoof en ex-bankier, en een toespraak van Veltman zelf. Door de affaire-Bondarew besloot Veltman overigens zijn lidmaatschap van de Antroposofische Vereniging na 52 jaar op te zeggen. Hij houdt vol dat Bondarew in het geheel geen antisemitische denker is. 'Bondarew is een echte Russische idealist, soms een beetje heftig in zijn bewoordingen, die soms dingen zegt waarover hij niet heeft nagedacht. Maar dat is nu eenmaal typisch Russisch.’