Frankrijk twijfelt over Napoleon: held of massamoordenaar?

Parijs – Tweehonderd jaar na zijn dood beheerst Napoleon Bonaparte nog altijd de Franse gemoederen. Moet de sterfdag van de man die na de nederlaag bij Waterloo werd verbannen naar het eiland Sint-Helena – waar hij op 5 mei 1821 stierf – wel worden gevierd? Ontegenzeglijk was hij een militair genie die na de Franse Revolutie de staat en het rechtssysteem, ook in Nederland, heeft vormgegeven. En voor de Fransen is hij de geliefdste historische persoonlijkheid, nog vóór Charles de Gaulle en Lodewijk XIV.

Tegelijkertijd heeft de zelfbenoemde keizer, ook wel gekarakteriseerd als tiran dan wel massamoordenaar, zijn volk zoveel oorlogsleed berokkend dat het in 1814 de Russische overwinnaars als bevrijders binnenhaalde op de Parijse Champs-Élysées. Het nieuws over zijn dood, officieel aan maagkanker – het kan ook vergiftiging door zijn Britse bewakers zijn geweest – bleef destijds zelfs vrijwel onopgemerkt. Alexis Corbière, Tweede-Kamerlid voor de uiterst linkse partij La France insoumise, is streng. De voormalige geschiedenisleraar meent dat de man die Frankrijk ‘het graf in heeft geholpen’ alleen aanleiding mag geven tot debat. Corbière verwijt Napoleon de slavernij te hebben heringevoerd, nadat Frankrijk deze tijdens de Franse Revolutie in 1794 als eerste koloniale macht ter wereld had afgeschaft. Reden: de suikerplantages dienden winstgevend te blijven.

Van oudsher zitten de Franse regeringsleiders ermee. President Georges Pompidou werd in 1969 koel ontvangen op het naar onafhankelijkheid strevende Corsica tijdens de tweehonderdste geboortedag van ‘de kleine korporaal’ die vanuit Ajaccio was opgeklommen tot de machtigste man van Europa. Jacques Chirac weigerde in 2005 de triomf op de Oostenrijkse en Russische legers in Austerlitz in 1805 te vieren, wilde zelfs niet herdenken. Thierry Lentz, directeur van de Fondation Napoléon, denkt anders. ‘We laten ons deze verjaardag niet afnemen!’ riep hij in Le Parisien. Zijn stichting heeft in afwachting van de versoepeling van de coronamaatregelen vele evenementen gepland voor ‘la saison Napoléon 2021’. Directeur Lentz zorgde ook voor de recente restauratie van de Dôme des Invalides in Parijs, inclusief het praalgraf van de ‘meest illustere figuur van onze geschiedenis’, goed voor jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers. ‘De nederlagen hebben zijn roem nauwelijks aangetast’, zei Charles de Gaulle bijna jaloers. Wellicht in die geest heeft president Emmanuel Macron, wiens gevoelige verliezen bij zijn ambitieuze hervormingsplannen voor de Franse samenleving en de strijd tegen corona apert zijn, besloten 5 mei te vieren met een kranslegging bij het graf van de voormalige keizer.