Frans-Afrika wil dat Frankrijk nu écht vertrekt

Bamako – ‘De helft van het Franse leger hier in Mali bestaat uit geologen? Die zijn hier niet om tegen terroristen te vechten.’ We zitten in Bamako, hoofdstad van Mali. Hij is lid van de société civile, een baaierd van (extern gefinancierde) ngo’s die de corruptie bestrijden, mensenrechten bevorderen en de regering kritisch volgen. Goed opgeleid, welingelicht. Maar als de Franse aanwezigheid in Mali ter sprake komt regent het complottheorieën. Waarom?

De oorzaak is historisch. Frankrijk heeft nooit afscheid genomen van zijn Afrikaanse bezit. Er bestaat al meer dan zestig jaar een discreet maar efficiënt netwerk dat aan de meeste politieke touwtjes trekt: La Françafrique. De elites in Frankrijk en zijn achtertuin zijn met een navelstreng aan elkaar verbonden: politiek, sociaal, diplomatiek, militair en in zaken. Dat merk je. Wie mobiel telefoneert doet dat vooral met Orange, filiaal van France Télécom. Wie televisie kijkt heeft een schotel op het dak van Canal+. Nieuws? France24. Geld nodig? Op naar een Franse bank. En dat geld heet in veertien Afrikaanse landen dan ook nog franc CFA. Dat stond eerst voor Colonies Françaises d’Afrique, maar dat veranderde in coopération financière (in Centraal-Afrika) en communauté financière (in West-Afrika). Feit blijft echter, zeggen de Senegalese econoom Moussa Dembélé en andere anti-cfa-activisten, dat twee derde van de Afrikaanse geldreserves opgeslagen ligt in de Franse Centrale Bank. Afrikaanse beleidsmakers hebben geen zeggenschap over wat er met hun geld gebeurt.

Wat het meest steekt is de schijnheiligheid. Waarom Frans ontwikkelingsgeld sturen dat vervolgens naar Franse bedrijven gaat? Megaprojecten zoals de derde brug over de lagune in Abidjan (270 miljoen euro) worden uitgevoerd door Franse bouwbedrijven. Waarom geheimzinnig doen over militaire operaties als je wilt samenwerken tegen het terrorisme? Natuurlijk, de jihadisten moesten in januari 2013 tegengehouden worden, anders was Bamako met zijn duizenden Franse paspoorthouders in hun handen gevallen. Maar dat is vier jaar terug en het terroristenprobleem wordt erger. Waartoe dienen die Franse troepen dan nog?

De verlichte geesten in Bamako geloven geen woord meer van de Franse intenties. Wat wil de nieuwe president straks met Afrika? Peu importe. Laat de voormalige kolonisator eerst maar eens écht vertrekken.