Film

Freakshow

De eerste twee delen van de Paradies-trilogie van de Oostenrijker Ulrich Seidl, die op dit moment een ­triomftocht langs belangrijke internationale filmfestivals maakt, roepen bij mij woede en weerzin op. Misschien heeft dat te maken met het feit dat Seidl zich zo sterk distantieert van zijn personages en hun verhalen. Dat hoeft niet een probleem te zijn.

Medium paradies glaube 01  c  ulrich seidl filmproduktion  stadkino filmverleih

Zowel critici als kijkers waarderen zijn werk juist om die barmhartige blik die vooral niet veroordeelt. Toch hunker ik bij het zien van zijn films naar een visie, niet in de vorm van een morele boodschap, maar een statement of een vorm van protest of wat dan ook. Want moet een maker niet op de eerste plaats een idee hebben, iets essentieels willen vertellen, om zo de banaliteit van de werkelijkheid te overstijgen?

Illustratief voor de dwangmatige distantie van Seidl is het inmiddels klassieke beeld uit deel één, Paradies Liebe, waarin de Oostenrijkse Teresa tijdens een seksvakantie in Kenia op het strand ligt in een rijtje met andere Europese vrouwen. Recht tegenover hen staat een aantal zwarte mannen te wachten tot de ‘dames’ in de stemming zijn voor betaalde seks. Toen ik dit zag was mijn eerste reactie: zo goedkoop kun je een complexe relatie toch niet afbeelden, en al helemaal niet als de relaties zo ongelijk zijn? Ik snap wel dat de dikke, witte dames evenzeer ‘koopwaar’ zijn voor de gespierde zwarte mannen. Maar op de een of andere manier heb ik minder moeite met het ‘drama’ van de verveelde vrouwen dan met dat van de zwarte-mannen-als-koopwaar. Het verschil ligt erin dat het motief van de passief uitgebeelde mannen een racistisch vooroordeel versterkt, zonder dat ze zich zélf als personages ontwikkelen. De scène bevestigt uiteindelijk Seidls eigen falen als filmmaker: hij presenteert de kijker controversiële, dubbelzinnige motieven, maar blijkt daar zelf verder weinig over te vertellen te hebben.

Hieraan gaat ook de tweede film, Glaube, mank, hoewel er in dit werk één geniale scène zit. Anna, een katholieke fanaticus, gebruikt haar vakantie om haar appartement ergens in een Oostenrijkse stad schoon te boenen, én om zichzelf te geselen terwijl ze naakt op haar knieën eeuwig trouw zweert aan haar geliefde Jezus die voor haar een seksobject is. Die scène: Anna gespt een soort gordel met spijkers om haar middel en waggelt vervolgens op haar knieën door het appartement. Het camerastandpunt blijft op dezelfde hoogte, waardoor een abjecte sfeer ontstaat, zoals bij de spider walk van de bezeten Regan in The Exorcist.

Anna’s Jesus shuffle is eerst angstwekkend om te zien, maar in de context van de film uiteindelijk lachwekkend. Net als andere scènes: Anna op stap met een Mariabeeld in haar armen ‘om Oostenrijk weer katholiek te maken’; Anna aan het stoeien met een dronken Russische prostituee; Anna worstelend met haar echtgenoot die haar wil verkrachten. Inderdaad, ze blijkt een man te hebben die niet alleen gehandicapt is, maar die ook nog een moslim is en die iedere avond schreeuwt dat hij nu eens seks wil, want dat hoort een vrouw een man nu eenmaal te bieden. Hoe deze absurde relatie ooit tot stand kon komen, blijft een raadsel.

De Paradies-_trilogie. Wat hebben we tot nu toe gezien? Twee films over lelijke mensen die abnormale dingen doen. Een freakshow. Eén ding kun je zeggen van Seidls werk: het ontlokt een reactie. Ik weet niet of ik de juiste reactie kan geven. Na woede en weerzin schiet ik nu onherroepelijk in de lach. Slapstick kan toch niet de bedoeling zijn van _Glaube.

Te zien vanaf 14 maart