Menno Hurenkamp

Freakshow

Onder leiding van Jeroen Pauw trok vorige week in Bimbo’s en Burqa’s een serie freaks aan de televisiecamera voorbij. De fundamentalist met zijn vrouw in klederdracht, de socioloog die voor seks met kinderen is, de man die graag in een rok wil lopen, de moslim die zijn ex-moslimschap van de daken wil roepen, had ik Antoine Bodar al genoemd?, wat nachtvlinders in het leer – mensen die met hun opvattingen of hun uiterlijk ver bij de gemiddelde inwoner van Nederland vandaan blijven. Geroutineerde talkshowbezoekers ook. Zoveel afwijkingen van de norm zijn er niet in Nederland. Je draaft nogal eens op, als homoseksuele priester.

Wat vooral zichtbaar werd in het discussieprogramma was hoe de ene minderheid (homo’s, gelovigen, moslims, overmatig zedigen) de andere (joden, weer moslims, seksbeesten) mocht bestrijden. Dit onder het motto: nu we minderheden niet meer zielig vinden, kunnen ze elkaar afmaken. Het idee is dat zulke discussies, waarbij de ene rariteit de andere in de haren vliegt over een bizarre levenspraktijk, duidelijkheid bieden in onze zo verwarrende maatschappij: duidelijkheid over andermans geloof en de consequenties die iemand daaraan verbindt, duidelijkheid over andermans seksualiteit en de manier waarop iemand die vormgeeft. Ook de ‘afvallige moslim’ Ehsan Jami wil voor alles duidelijk zijn, over het nefaste karakter van zijn voormalige geloof. Ouders moeten volgens de laatste enquêtes weer duidelijk zijn tegen hun kinderen. En Rita Verdonk, nou ja.

De gedachte is: duidelijkheid leidt tot begrip. Want wat helder is, is begrijpelijk, en wat je begrijpt, is verdraaglijk. Laat ik zo duidelijk mogelijk zijn: dit is onzin. Ik ben dan ook overwegend tegen duidelijkheid.

Het verlangen naar duidelijkheid is een pathologisch trekje van de moderne samenleving. Alles moet benoemd en gecategoriseerd en beoordeeld – alsof het vreemde en het onbekende daardoor begrijpelijker en dus verdraaglijker wordt. Is er ook maar iemand in his right mind die begrip krijgt voor een meisje in een boerka wanneer ze haar beweegredenen om haar vrijheid zo te interpreteren duidelijk uitlegt, want in confrontatie met een directeur van een sekspostorderbedrijf? Grote kans dat de afstand tussen haar en de kijker groter wordt. Wordt de opvatting dat een volwassene seks met kinderen mag hebben draaglijker wanneer iemand duidelijk uiteen zet dat dit nu eenmaal van alle tijden is? Als het zo is, hoor ik het graag. Er moest duidelijkheid komen over topsalarissen. Ze zijn sindsdien nog nooit zo hard gestegen.

Duidelijkheid wanneer er sprake is van onrecht, alla. Maar wie, zoals verreweg de meesten van ons, zo vrij mogelijk wil zijn én zijn omgeving te vriend wil houden, kan maar beter niet te duidelijk zijn. Loyaliteit leidt onder duidelijkheid. Wat hebben al die honderdduizenden moslims eraan die stilletjes afscheid nemen van de islam? Even lekker duidelijk zijn naar je oude moeder en tantes dat je, lekker puh, niet meer gelooft? Vriendschappen en relaties gedijen bij een gebrek aan duidelijkheid. Echt inzicht in andermans geest (of je eigen) werkt lang niet altijd bevrijdend. De kans is groter dat je je te pletter schrikt vanwege de niksigheid die je aantreft. Dat onduidelijkheid goed is geldt zeker in de grote stad, waar je zo nu en dan rare mensen tegenkomt. Met duidelijkheid over hun opvattingen en hun gedrag is de verhouding tussen jou en die vreemdeling helemaal niet gebaat. In tegendeel, hoe vager, hoe beter, want dat houdt de kans op ergernis klein. En weinig ergernis, dat is al best wel veel.