De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Kijken

Fris wit

Dit schilderij is gemaakt met geduldige aandacht voor rusteloze verschillen. De kunstenaar kijkt zoals een horlogemaker kijkt naar het gestage bewegen van een uurwerk. Het schilderij heeft geen haast.

Dit schilderij van Günter Tuzina, op strak bruin linnen, is dertig centimeter in het vierkant. Het is zonder titel. Maar toch gebeurt er van alles in dat kleine formaat. Het is niet zozeer klein als wel compact – als je ernaar kijkt, kun je de vier kanten ervan tegelijkertijd zien. Het vlak is daarom wonderbaarlijk overzichtelijk. Dat overzicht betreft het hele vlak in gelijke mate; daarom heb ik nauwelijks een besef van een centrum als ik ernaar kijk. Het is ook niet zo dat ik in dit schilderij verschillende gebeurtenissen van kleur en vorm in een volgorde zie – als momenten, in heel brede schilderijen, die na elkaar dan een vertelling opleveren. Wel dacht ik die strakke verfstreep helder wit (bovenin, van links naar rechts) tussen de andere vormen van kleur die daar plaatsvinden het eerst te zien. Tegen de achtergrond van een stemmig blauw zag het wit er zo fris en sappig uit. De rechthoek van rood was ook een alerte, mooi kantelende vorm.

Bij nader inzien leek mij dat het rood op die plek eerst een volle rechthoek van egaal rood geweest was. Om het rood heen zien we nog dunne sporen van de omtreklijn ervan. Later kwam in het vlakke rood nog een kleiner vlak terecht dat losser en logger geschilderd was in zwarte en donkerblauwe penseelstreken, oneffen met elkaar verweven. Deze passage met rood en toen daarin nog blauwzwart was bewerkelijk geschilderd. De witte streep viel mij het eerst op omdat die zo helder was. Tot ik merkte dat onder dat wit eerst een strakke baan zwart geschilderd was geweest. Bij het uiteinde van het wit, rechts, zien we rafelige penseelsporen – daar is ook nog het zwart te zien. Maar als je de sporen van de witte penseelstrepen terug volgt, zien we op plekken waar de witte verf wat dunner is er nog wat zwart door het wit schemeren. Vlak onder die oorspronkelijke baan zwart merk ik nu ook een recht stuk krijtlijn waarmee de schilder bij het schilderen (misschien) de kantlijn tekende van hoe hij dat zwart toch liever wit wilde hebben. De witte streep is dus fris omdat het die passage was waarmee de schilder dit schilderij voltooide. Mocht dit zo zijn, dan kunnen we daaruit afleiden dat het met passen en meten ging (vorm en kleur) voor een klein schilderij in elkaar zat.

Er is niets gemeten. Het schilderij is met het oog gemaakt

Het ging met voorzichtig overleg. Eerst besloot Tuzina het bruine linnen blauw te maken. In effen acrylverf gebeurde dat, een egaal blauw zonder sporen van handschrift. Maar er bleef, rond het hele vierkant, een smalle rand van bruin linnen onbeschilderd. Overigens is die rand niet aan alle vier zijden van het vierkant even breed. Er is niets gemeten. Het schilderij, dat zien we verderop ook, is met het oog gemaakt. Het lag daarbij plat op een tafel. Tuzina keek ernaar met een geduldige aandacht voor rusteloze verschillen. Zo stel ik me dat voor. Hij kijkt zoals een horlogemaker kijkt naar het gestage bewegen van een uurwerk. Het schilderij heeft geen haast.

Dat eerste blauw geeft een rustige, gedempte toon aan het interieur van het schilderij. Over de bovenste helft daarvan heeft Tuzina toen een ander vlak blauw geplaatst – een intenser blauw in olieverf die iets trager vloeit. Het zijn langzame penseelstreken van links naar rechts. Aan hun uiteinden komen ze iets breder uit dan het dunne, lichtere blauw waar het schilderij mee begon. Daarvan is de kleur geabsorbeerd door de textuur van het linnen. Het tweede blauw dat daar zichtbaar overheen kwam is steviger geschilderd. We kunnen het horizontale bewegen van de kwast goed volgen. Dat moeten we zien omdat het zulke kleine en voorzichtige verschuivingen zijn waarom het in heel dit schilderij gaat. Rechts dan zien we een smalle, verticale opeenvolging van eerst zwart, dan groen en dan weer zwart daaroverheen. Maar het eerste staande zwart was ook, zien we, deel van een rechte hoek zwart. Daar kwam uiteindelijk die strakke streek fris wit te staan. Een andere hoek van zwart, niet helemaal recht, leunt iets naar links. In die beweging paste de oorspronkelijk kantig rode rechthoek. Die kantelt nog verder naar links maar wordt, midden in het rood, geremd door een plomp, blauwzwart stuk rechthoek dat daar hangt als tegenwicht.

Vanwege de manier waarop de geschilderde en gekleurde vormen in dit schilderij over elkaar heen liggen, heeft het iets van een collage in zijn precaire opbouw. Zo kijk ik ernaar. Het bestaat uit opzetten van kleurvormen die vervolgens worden aangepast. Alles past dan min of meer. Zo drijven en glijden kleuren over andere kleuren. Her en der blijven de aanpassingen echter te zien. Dat is essentieel. Eigenlijk is het schilderij nooit klaar. Het is als bewegend water zo levendig.

PS. Voor nieuwe werken van Günter Tuzina kunt u terecht bij Galerie Slewe in Amsterdam