Gaat Mao bij de vuilnisbak?

Beijing – Wordt het maoïsme bij het grofvuil van de geschiedenis gezet? Je zou het warempel denken bij de aankondiging dat het statuut van de communistische partij wordt ontdaan van de rituele formule ‘volgens Mao Zedongs gedachtegoed’. Of Lenin en Marx nog mee mogen blijven doen, blijft onvermeld. Het lijkt een dagdroom, maar bij gebrek aan controleerbare informatie wordt vanouds meer waarheid geput uit zaken waarover Beijing zwijgt dan uit wat er wel wordt gezegd.

Maar Mao uitvlakken – de beschermheilige van de partij, wiens met chemicaliën volgepompte lijk nog altijd wordt tentoongesteld op het Plein van de Hemelse Vrede? Is dat niet moedwillig tornen aan het Hemelse Mandaat? Opvallend genoeg is communist en vijand het erover eens dat politieke hervormingen echt niet langer kunnen uitblijven. Het enige discussiepunt is hoe ver Beijing zou moeten gaan. Volgende week wordt de nieuwe lichting topleiders aangesteld, maar volgens critici heeft het systeem in zijn huidige vorm geen toekomst. Een mening waar het altijd behoudende partij­orgaan Qiushi zich ook al in kan vinden: ‘Stilstand of teruggang is een doodlopende weg.’

Ondanks die eensgezindheid geloven maar weinigen dat het inderdaad zo ver gaat komen. Misschien zijn de woorden wel gemeend, maar de partij is te zeer verstard om tot de geringste efficiënte maatregel te komen. Laat staan dat zij zichzelf opnieuw kan uitvinden. ‘Ik betwijfel of ze het zouden kunnen of zouden willen’, zegt Yiyi Lu, politiek commentator en schrijfster van een boek over non-gouvernementele organisaties in China: ‘De politieke elite en haar families behoren tot de rijksten van het land omdat ze er niet effectief van weerhouden kunnen worden hun macht en invloed te gelde te maken. Die onmacht aan de grote klok hangen wil Beijing ten koste van alles voorkomen. Als het op echte hervormingen aankwam die voor de gevestigde macht slecht zouden uitpakken, maakte de partij tot nu toe altijd veel lawaai maar werd er niet doortastend opgetreden.’

Afgelopen weekend berichtte The New York Times dat de familie van de Chinese premier Wen Jiabao (‘Opa Wen’) 2,5 miljard dollar waard is. Mao zal nog wel even blijven liggen op het Plein van de Hemelse Vrede. Maar zelfs in het onwaarschijnlijke geval dat hij bijna veertig jaar na zijn dood in ieder geval retorisch onder de grond wordt gewerkt, is dat nog geen startschot voor verregaande hervormingen. Daarvoor zijn volgens onder anderen commentator Yiyi Lu de gevestigde belangen te stevig verankerd in die oude, vermoeide communistische partij.