Gallerie Anus

‘Ik kom weer een blad brengen.’ De jongen heeft een licht noordelijk accent en een blos op zijn wangen. Op zijn zwarte leren jackie draagt hij buttons met namen van Nederlandse punkbands: de Vopo’s uit Zwolle en de Rondos, de band van het punkcollectief Raket, uit Rotterdam. Het gelijknamige, op kringlooppapier gedrukte blad Raket ligt met een dertigtal andere in eigen beheer uitgegeven, handgemaakte punkkrantjes op de uitstaltafel van mijn punkgalerie.

De Vopo’s hebben laatst hun singletje gebracht. Ik leg een al grijsgedraaid exemplaar op de koffergrammofoon. 'Menten, hoe kom je aan je centen’ klinkt uit het boxje. De jongen haalt een stapeltje The Toilet, een gestencild punkblaadje uit zijn tas. Het is gemaakt via type stencils met ingekraste illustraties. Een druktechniek waar zelfs geen elektriciteit bij nodig is.

In het fel tl-uitgelichte voormalige kantoor van het gekraakte negentiende-eeuwse herenhuis is de handel onderdeel van een totaalkunstwerk: een assemblage van gevonden materialen en zelfgemaakte punkwerken waaronder T-shirts en collages van Hugo Kaagman en tekeningen van Dr. Rat.

Achter in de zaak staat een stencilmachine. Deze werd tot voor kort door een bakker gebruikt voor het maken van reclamefolders en doet nu dienst als propagandamachine voor Gallerie Anus. Die nergens geregistreerde vestigingsnaam staat op de bovenlichten van de vensters. Eronder 'drukwerken’ en 'tijdschriftenhandel’. De rest van het glas is afgedekt met punkkranten en met stift beschreven velletjes: 'buttons fl. 1,-’ en 'spuitmallen fl. 2,50’. Binnen wordt er op een papieren banier aan toegevoegd: 'wij verallessen alles’, en het motto van de punkwinkel: 'wie niet leest, komt geen reet verder’.

'Wil je koffie’, vraag ik de jongen, die ondertussen de nieuwe Watch Out, een van de andere gestencilde tijdschriften zit te lezen; de galerie is ook een punkbibliotheek. In een bonnenboekje noteer ik '10 x Toilet - ink 1,13 / verk 1,50’, zet mijn handtekening eronder en geef de jongen een afschrift. Met potlood zet ik de prijs op zijn blad, herschik de ruimte op de presentatietafel en leg het tussen de Amsterdamse Verziekkrant Geen Gehoor, Ramp & Ongenoegen en Strijdzweet uit Zaandam, De Pedaalemmer uit Vlissingen en Kommer & Kwel uit Groningen.

'Met dank aan Dr. Rat voor de inspiratie’ staat op het omslag van The Toilet. Het vorige, eerste, nummer 'met veel jatwerk uit de Koekrand’ is al uitverkocht. 'Je moet er volgende keer meer brengen.’ Watch Out uit Haarlem, gemaakt door de dertienjarige Martijn, loopt ook goed en is nog echt een fanzine in letterlijke betekenis: in bijna elke editie heeft de band Jezus & de Gospelfuckers een belangrijke plaats. Ook het Leidse, met fotokopie vermenigvuldigde fanzine Pin van Herman de Tollenaere schrijft vooral over muziek. Kots & Braak van bassist Tony Leeuwenburgh en gitarist Steven Walraven van de Amsterdamse punkband de Nitwits heeft veel grappen. Cartoons spelen een hoofdrol in Bazooka Magazine van graffitifenomeen Vendex en ’T is Namaak van zijn evenknie De Zoot. Veel bladenmakers zijn nog scholier, alleen de achtjarige Sven van de Svenkrant heeft nooit een school bezocht, tenzij er een punkconcert was.

Eenmaal van school en zelfstandig worden de makers serieuzer en brengen meer interviews, opiniestukken, commentaren en specials zoals in Pin, Raket en de Koekrandt, het huisblad van Gallerie Anus. Ze hebben een hogere verschijningsfrequentie en oplage. Zo verschijnt de Koekrandt met themanummers: spuitmalspecialist Hugo Kaagman brengt strips, collages, kunstvisies en levensbeschouwing, graffitiheld Dr. Rat heeft net als musicoloog Lulu Zulu cartoons, collages, roddel en horror, en de dichters Christian Cannstadt, Danny Ras Waldaab, Jah Wim Sperma en ik publiceren voornamelijk poëzie, songteksten, stripballons, essays en vertalingen. Het blad The Toilet van deze pas uit Zwolle naar Amsterdam gekomen leerling van de grafische mts past hier perfect bij. Hij heeft pas twee nummers gemaakt, maar ik zie in hem een opvolger.

'Je zou je blad ook gewoon helemaal Koekrant kunnen noemen, dan heb je meteen een grotere lezersmarkt.’ De jongen krijgt een kleur.

Luidruchtige tieners komen de marmeren hal binnen. Ze zetten hun handtekening over die van hun voorgangers. De muur is bedekt met een patina van graffiti. Een van de jongens moet een spuitmal op de rug van zijn nylonjack. De andere wil zijn haar geknipt hebben: ik kam het omhoog met mijn vingers en knip de uitstekende pieken af. In een oude wastafelspiegel, beplakt met plastic vliegen, bekijkt de jongen zijn frisse rattenkopje. De skateboardjongens verpunken hier. De jongen uit Zwolle grinnikt om de metamorfose en legt het Amsterdamse fanzine 422 weg. De bassiste van Infexion, een punkband uit Huize Chaos, het kraakpand aan de overkant, stapt binnen. 'Hé, wat leuk, een nieuwe Toilet.’

Ze draait een joint met cannabis, de geur van verbrande plantenbladeren mengt zich met de zoete lucht van spuitbus, viltstift-thinner, stencilinkt en koffie. Ze biedt hem de jongen aan, hij bedankt. Hugo Kaagman komt met een arm vol uitsnijwerk van zijn werkplaats op de bovenverdieping. 'Huug, dit is Johan, hij gaat een nieuwe Koekrant maken.’ 'Goed zo’, bromt hij terwijl hij voorbeelden van de nieuwste sjablonen spuit, 'kunnen we eindelijk op vakantie.’


Johan van Leeuwen (1959-2003) maakte Koekrant 38, 40, 42, 47, 48, 49 en zette van nummer 52 t/m 100 het blad voort onder de naam Nieuwe Koekrand_. Hij bracht de oplage naar duizend exemplaren en publiceerde in eigen beheer twee boeken:_ Johan was punk and he knows it: Het niet zo alledaagse leven van Johan van de Koekrand, Johan van Leeuwen 1997, 2e druk 1998, en Punk als verzet(je?): Rondje Nederpunk in de jaren 80, Johan van Leeuwen 2002.

In 1979 verkocht Gallerie Anus 35 verschillende punkfanzines. Tussen 1977 en 1984 archiveerde ik 71 punkbladen uit dertig plaatsen. Tussen 1977 en 1989 registreerde het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis 78 punktijdschriften uit 42 plaatsen in Nederland.

Diana Ozon is dichteres. Ze publiceerde onder meer de bundels Hup de zee en Stad sta stil, haar autobiografie De Ozon Express en de roman Kraker Jack