Geacht theaterfestival,

Het Theaterfestival, augustus en september in Antwerpen en Amsterdam. Inl. 020-4226464.
Het theaterseizoen is ten einde. En u heeft onlangs bekendgemaakt wat uw jury de ‘meest belangwekkende’ voorstellingen van het afgelopen jaar vond. Ik zal de selectie hier niet op de vierkante milimeter becommentariëren. Dat laat ik graag over aan mijn gewaardeerde collega van de Volkskrant, Hein Janssen. Ik wil slechts een globale kanttekening maken. En u voorts drie (gratis) voorstellen aan de hand doen, teneinde ook uw festival eindelijk weer eens belangwekkend te maken.

De selectie voor het Theaterfestival 1997 munt deze keer uit in een tot geeuwen stemmende nikserigheid. Een beetje aanstormend talent, een beetje solo, een beetje Vlaams, natuurlijk weer Het Zuidelijk Toneel (de gewaardeerde collega van de Volkskrant maakt in zoverre school, dat nu ook de minst belangwekkende produktie die Ivo van Hove in jaren heeft afgescheiden tot uw selectie is doorgedrongen), en erg veel Toneelgroep Amsterdam. De methodiek van de jury begint uw festival op een pijnlijke wijze op te breken. Er moet voor de keuze van voorstellingen consensus worden bereikt. Hoewel het tot de jaarlijkse rituelen van uw festival gaat behoren dat de leden van de jury beweren nóóit achterkamertjescompromissen te sluiten, geloof ik daar deze keer helemaal niks meer van. Het juryrapport zal lijken op het regeerakkoord voor een paarse coalitie: van alles een beetje en uiteindelijk helemaal niks. Drie voorstellen tot verandering.

  1. Zeven juryleden kiezen volgens het ‘coalitiemodel’ zeven voorstellingen. Wanneer die keuze eenmaal vaststaat, kiezen de juryleden ieder individueel één extra eigen favoriet (die keuze moeten ze tijdens het Theaterfestival in een publieksdiscussie verdedigen). De ongetwijfeld buitengewoon interessante discussies binnen de jury (waar wij helaas nooit iets van horen) krijgen op deze wijze een publieke variant.
  2. Een radicaler voorstel. Voordat het theaterseizoen start, wordt de jury een weekend in een conferentieoord opgesloten. Daar kijkt de jury terug (naar het seizoen dat net is geweest), en vooruit (naar het seizoen dat op het punt staat te beginnen). Men stelt gezamenlijk een kader vast, een thema, een richtsnoer voor de keuze. Zo zijn we eindelijk verlost van dat ridicule en onhanteerbare criterium 'belangwekkend’. Denkbaar thema voor het afgelopen seizoen zou bijvoorbeeld kunnen zijn geweest: hoe worden de verworvenheden van het theater voor de middenzalen, de kleine podia en uiteenlopende locaties (al 25 jaar de grootste kracht van het Nederlandse theater) heden ten dage naar de grote zalen vertaald? Of: hoe gaat het Nederlandse theater om met klassieke teksten? Het kader, het thema, dat richtsnoer wordt vervolgens Leitmotiv voor de jurykeuze en voor de discussies tijdens uw festival. Je kunt de jury èn de theatermakers dan eindelijk ergens op aanspreken. Ik maak me overigens geen enkele illusie: het ontbreken van een debatcultuur in dit land maakt dit model op voorhand kansloos. Het zou echter minstens een keer moeten worden uitgeprobeerd.
  3. De meest vergaande variant is deze. Zeven juryleden (allemaal theatercritici, net als nu) maken hun selectie (volgens het coalitiemodel, net als nu). Het enige verschil is dat ze maar zeven voorstellingen mogen kiezen. Nadat deze selectie bekend is geworden, wijzen directie en bestuur van het Theaterfestival zeven theatermakers aan, die allemaal hùn favoriete voorstelling selecteren (voorstellingen van hun eigen gezelschap of producent uitgesloten). Zo kunnen we eindelijk zien of die theatermakers nog wel eens bij hun collega’s gaan kijken. En zo krijgen we op het Theaterfestival eindelijk eens een echt boeiend gesprek tussen de critici en de theatermakers. Inzet: wàt vinden ze mooi, en waaròm precies? Tot slot: schaf in vredesnaam die ellendige toneelprijs van een halve ton af en investeer dat geld in de kwaliteitsverbetering van het festival zelf. Het festival is immers opgezet als een platform om de huidige stand van zaken in het Nederlands-Vlaamse toneel te bekijken en te bespreken, naar analogie van het Berliner Theatertreffen. Nu u in uw oneindige wijsheid besloten heeft de zogenaamde 'erejury’ die de halve ton mag vergeven dit jaar te laten bestaan uit drie jeugdtheatermakers, mag het wat mij betreft nog één keer. Daarna moet die flauwekul definitief afgelopen zijn. Met vriendelijke groet!