Geboren in 1989, of 2001

‘Koude Oorlog, wat is dat nou weer!’ Zo begint de reactie op een artikel over de val van de Muur dat ik voor de gelegenheid had opgegoogled. Met een ondertoon van lichte ergernis laat een jongmens weten dat hij niet wil worden lastiggevallen met zaken waarvan hij niets hoeft te weten. Waarschijnlijk geboren in het begin van de jaren negentig, de tijd waarin de digitale snelweg zich onweerstaanbaar begon uit te breiden en dus opgegroeid met de computer.
Neem het dit jonge bloggertje niet kwalijk. Hij heeft andere dingen aan zijn hoofd, en het geschiedenisonderwijs stond al ver voor zijn geboorte in het verdomhoekje. De val van de Muur is het einde van de Koude Oorlog, dat wordt ons dezer dagen weer stevig ingepeperd. Terecht. Maar deze grote gebeurtenis heeft nog een ander aspect, dat minder wordt gememoreerd. Op de negende november 1989 is ook een nieuwe generatie definitief geboren.
Iedere generatie bestaat uit een vaag begrensde leeftijdsgroep die een bepaald aantal ingrijpende ervaringen deelt. Om een voorbeeld te geven: mijn generatie is fysiek geboren omstreeks het midden van de jaren twintig, en historisch gezien op 10 mei 1940, de dag waarop de Tweede Wereldoorlog is begonnen. In de vijf jaar die daarop volgden hebben we onze praktische opvoeding gekregen. En vijf jaar later hebben we voor het eerst van ons laten horen in de literatuur, door de Vijftigers. ‘Tegen uw muren zwellen wij met het rapalje tot een blaas, een zware zak vol krampen, gillen en geraas, uw hemel wordt met onze zwerende ervaring overladen’, dichtte Lucebert. Lucebert? Wie is dat nou weer?
Toen de Koude Oorlog begon, in 1948 met de communistische staatsgreep in Praag, waren we volwassen. In dat jaar zijn de eerste kinderen van de eerste Koude-Oorlogsgeneratie geboren. Omstreeks 1970 kwam de volgende. Dat zijn twee generaties die zijn opgevoed, volwassen geworden en carrière hebben gemaakt in een wereld waar per slot van rekening alles het stempel van deze grootste vreedzame mondiale worsteling uit de geschiedenis droeg. Veertig jaar leven in een wereld die ideologisch gepolariseerd is en waarin, aan deze kant van het IJzeren Gordijn, de welvaart gestaag stijgt, dat is ook een omgeving waardoor je leven wordt gestempeld. De bouw van de Muur, in augustus 1961, is de fundamentele bevestiging dat de wereld hermetisch in tweeën is gedeeld. Voor de eerste generatie van de Koude Oorlog is dat de definitieve bevestiging.
Maar verdiepen we ons verder in de ervaringen van de kinderen die na 1989 zijn opgegroeid en nu volwassen worden. Na de val hebben ze om te beginnen de eerste oorlog tegen Irak meegemaakt. Die is in het jaar daarop geruisloos verdwenen. Vervolgens zijn geleidelijk de roaring nineties aangebroken, met als voorlopig slot het wereldnieuws over Bill Clinton en Monica Lewinsky, de verhoren onder leiding van Kenneth Starr, met als absoluut hoogtepunt het presidentiële aforisme ‘I did not have sex with this woman’, en de verkiezing van George Bush jr. tot president.
En dan het begin van de volgende nieuwe tijd, op 11 september 2001, met de verwoesting van het World Trade Center. Misschien, dat weten we nog niet, is op die datum opnieuw een volgende generatie geboren. De mondiale sfeer waarin deze nu achtjarigen opgroeien, wordt tot dusver bepaald door aan de ene kant twee mislukkende oorlogen die worden gevoerd in verre landen, maar waarbij hun ouders en grote broers en zussen toch nauw betrokken zijn; en aan de andere kant door de zich voortzettende explosie van de digitale hypertechniek.
In de Koude Oorlog waren er ook scherpe binnenlandse tegenstellingen en in de marge van de grote worsteling hebben de Sovjet-Unie en Amerika in Afghanistan en Vietnam hun eigen bloedige oorlogen gevoerd. Twee grote vergissingen. Maar ondanks dat zijn die veertig jaar voor beide grote machtsblokken een periode van een hoge mate van interne orde en een soms wankele maar duurzame vrede geweest. De vrede werd in stand gehouden, aan de ene kant door de wederzijdse afschrikking met kernwapens die als gevolg van de wapenwedloop maximaal geloofwaardig bleef; en aan de andere kant door de politiek-diplomatieke begeleiding van de topconferenties.
Met de val van de Muur is in de geïndustrialiseerde wereld eerst het decennium van ongekende vrijheid en daarmee toenemende wanorde aangebroken. En na 11 september kwam de nieuwe angst. In die twintig jaar is een nieuwe generatie gevormd. De voorhoede daarvan is nu volwassen, begint verantwoordelijkheid te dragen. De kans is groot dat deze nieuwe mensen zichzelf binnenkort een signalement gaan geven. De afgelopen week hebben de vroegere aartsvijanden van de Koude Oorlog in opgetogen eendracht hun marathon van herdenkingsfeestjes gevierd. ‘Koude Oorlog, wat is dat nou weer?’ vragen de jongeren zich af. Ze hebben geen zin in die liefhebberij van hun vaders en moeders, opa’s en oma’s. Ik kan ze geen ongelijk geven.