Geef niet terug!

Stel, vijf jaar geleden hebben kort na elkaar de energiecentrales van Nuon en Essent het begeven. Oorzaak: achterstallig onderhoud. Grote delen van Nederland zaten zonder stroom. Niet een paar uur, maar dagenlang. Industrieën moesten hun productie stilleggen. De schade voor de economie was enorm.

Medium commentaar 6 2013 niet terug

Stel nu dat het afgelopen week opnieuw raak was geweest. Dat een kleiner energiebedrijf – zeg, Delta – zijn kapitaal in Spaanse golfresorts had geïnvesteerd in plaats van in haar kerntaak: energie leveren. En stel dat, om nieuwe blackouts te voorkomen, de overheid gedwongen was belastinggeld in de verwaarloosde energiecentrales te pompen. Hoe zou het Nederlandse publiek reageren? Zou het zich afvragen of een nieuwe ronde miljardensteun voor de energiesector werkelijk onvermijdelijk was? Waarom een cruciale nutsvoorziening als stroom überhaupt in handen is van onverantwoorde private partij­en? Of zou het zich druk maken over de 375.000 euro plus maximaal dertig procent bonus die ceo Rob Frohn in 2012 opstreek?

Dit is Nederland. Dus zelfs bij zo’n fictief voorbeeld (de energie­bedrijven produceren op dit moment meer dan genoeg stroom, en er is altijd nog buitenlands aanbod) kun je je voorstellen dat het debat zich vernauwt tot het loonstrookje van de baas. Dat is precies wat er gebeurt sinds de allerminst fictieve blackout die de Nederlandse financiële sector vorige week vrijdag trof. Net als in 2008 heeft de Nederlandse overheid met publiek geld een falende bank van de ondergang moeten redden. Kosten: 3,7 miljard. In combinatie met miljardengaranties, mogelijke nieuwe bezuinigingen en daardoor extra economische krimp kan de uiteindelijke schade oplopen tot een veelvoud van dat bedrag.

En wat doet de politiek? Die maakt zich boos over het salaris van de nieuwe topman van SNS Reaal (sp) of pleit voor het terughalen van onterecht uitgekeerde bonussen (pvda). Jelle Brandt Corstius startte op internet een breed gedragen actie tegen de bonus van voormalig sns-topman Sjoerd van Keulen. Het motto: ‘Geef terug!’ Zijn motivatie zegt alles: ‘Het probleem met het financiële systeem is dat iedereen weet dat het verrot is, maar dat de problemen misschien wel te ingewikkeld zijn om te begrijpen (…) Dus laten we beginnen met concretere doelen. Die zijn beter te begrijpen, en beter te bereiken.’

‘Beter te bereiken’, dat klopt. Maar Brandt Corstius vergeet de reden daarvan te vermelden: de bonussen doen er niet toe. Die paar miljoen valt in het niet bij de miljarden die gemoeid zijn met het sns-drama. Ondertussen wordt de bankencrisis teruggebracht tot de politiek met een kleine ‘p’ van het Hollandse bonusmoralisme. Net als in 2008.

Dat is om te huilen. Hét onderwerp waar het debat over zou moeten gaan, is Dit Nooit Meer. Er liggen voldoende alternatieven op tafel. Van de ‘interventiewet plus’ die minister Dijsselbloem voorstelt, tot de aanbeveling van de commissie-De Wit om nuts- en zakenactivi­teiten bij banken te scheiden. En waarom niet de banken definitief in publieke handen houden, gezien het feit dat de overheid vroeg of laat tóch moet bijspringen? Het motto ligt al klaar: ‘Geef niet meer terug!’

Welke variant je ook wilt: praat erover, onderzoek de voor- en nadelen, kijk naar inspirerende en afschrikwekkende voorbeelden in het buitenland. Alles beter dan het machteloze bonusgeklets. Sinds vorige week is de Nederlandse staat eigenaar van de helft van ’s lands systeembanken. Dat is een unieke situatie. Niemand die kan ontkennen dat je daarin als boze burger of politieke partij veel méér in de melk te brokkelen hebt dan de bonus van Sjoerd van Keulen.