Interview met Dries Verhoeven

Geen applaus alsjeblieft

Dries Verhoeven maakt ervaringstheater. Deze zomer is U bevindt zich hier te zien op festivals in het land.

Per keer kunnen er dertig mensen naar U bevindt zich hier komen kijken; zoveel plaatsen zijn er beschikbaar in de ingenieuze installatie (waarover zo min mogelijk verklapt moet worden). Het is even wennen. Niet met een kaartje in je hand in het theater op zoek naar je stoelnummer, maar door een grote hal naar een kleine hotelbalie lopen en daar moeten zeggen hoe je heet. Onwennig staan de bezoekers van U bevindt zich hier dan ook te wachten op hun beurt.

Hoe onbevangener, hoe beter. ‘Hoewel ik ook wel geloof in het _Sesamstraat-_effect’, zegt Verhoeven (31). ‘Als mensen weten dat er iets gaat gebeuren, gaan ze zich daarop verheugen. Dat kan ook een mooie spanning opleveren. Zo heb ik eens een film gemaakt van het exploderen van een vleugel dat achterstevoren werd afgedraaid terwijl een orkest live een muziekstuk uitvoerde. De bedoeling was dat de klank van de laatste noot en het beeld van het terugkomen van de laatste toets bij het instrument precies zouden samenvallen. Alleen was de muziek tijdens de uitvoering ruim een minuut eerder klaar. Omdat men wist wat er ging komen – dat was bekendgemaakt en daar had ik eerst mijn twijfels over – bleef iedereen ingespannen naar de laatste seconden van die film kijken. In doodse stilte. En dat bleek uiteindelijk heel mooi te zijn.’

Verhoeven maakt theatervoorstellingen die geen avond hetzelfde zijn. ‘Dan kun je toch beter een film maken? Want als het doel een perfectionistisch, zich steeds herhalend beeld is, gaat het irriteren als dingen misgaan. Dan klopt het niet meer. Terwijl het mooie van theater juist is dat het op het moment zelf gebeurt. En hoe meer er bedacht is en vastligt, hoe minder je bezig bent met dat hier en nu.’ Daar is Verhoeven steeds naar op zoek. Naar een echte ervaring waarbij toeschouwers en acteurs samen worden meegenomen op een spannende tocht. Wat niet wil zeggen dat de argeloze bezoeker ineens geacht wordt te acteren of leuk te doen. ‘Nee, ik hou helemaal niet van publieksparticipatie waarbij de hele zaal naar je kijkt en jijzelf alleen maar bezig bent met de vraag: doe ik het goed? Ben ik wel leuk genoeg?’

Verhoeven volgde de opleiding Theatervormgeving aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Maastricht. Dat verklaart voor een deel waarom hij nauwelijks met echte acteurs werkt: ‘Wat ik maak lijkt meer op performances of beeldende kunst dan op traditioneel toneel. Ik hou van de manier waarop beeldende kunst binnen kan komen, of poëzie. Dat kun je ervaren zonder direct oh en ah te hoeven roepen. Het kan een gedachte in gang zetten of een gevoel genereren, zonder dat je daar na afloop iemand voor hoeft te belonen of bedanken met een applaus. Eigenlijk wil ik liever niet iets maken wat applaus uitlokt. Wat ik met mijn voorstellingen hoop te doen is iets aanraken in mensen doordat ze worden aangesproken op hun eigen verwondering of verdriet. Ik wil niet míjn verhaal opdringen, maar het verhaal van de toeschouwer naar boven halen. Mensen zijn actief betrokken bij wat ze te zien en te horen krijgen. Juist doordat zíj er die avond zijn, wordt de voorstelling wat-ie is.’

Dus doen stagiaires van uiteenlopende theateropleidingen met hem mee, een vormgever, meisjes van een schrijfopleiding. En zelf staat hij ook in U bevindt zich hier. ‘Ik kan m’n producties erg slecht loslaten. We maken het echt met elkaar en omdat elke voorstelling anders is, blijf ik ook nieuwsgierig. De ene avond zijn de verhalen zwaar, de andere avond licht. Dat is spannend.’

Het gegeven dat iedereen uiteindelijk alleen is, ook al word je omringd door andere mensen, dat inspireerde Verhoeven tot U bevindt zich hier: ‘Ik woon in de Pijp en ken mijn buurvrouw nauwelijks. Maar ze slaapt op slechts tachtig centimeter afstand van mij. Acht uur per dag is ze bij me. Enerzijds heeft het iets verdrietigs dat je iemand die zo dichtbij is niet kent en een ander in Nieuw-Zeeland wel. Tegelijkertijd vind ik het een troostend idee dat er iemand naast me ligt. Als je het dak van een flat zou kunnen optillen, zie je al die mensen daar in hun eigen hokjes. Dat intrigeert me.’

Dries Verhoeven, U bevindt zich hier_. Festival Over het IJ, Amsterdam, 5 t/m 15 juli www.overhetij.nl; Festvival Boulevard, Den Bosch, 3 t/m 12 augustus, www.deboulevard.nl_