Opera: ‘Pagliacci’ & ‘Il tabarro’

Geen clown of paljas

Francis van Broekhuizen als Giorgetta en Marcel van Dieren als Michele in Il tabarro van Puccini, Opera Spanga © Majanka Fotografie

Frisia non cantat (sed bibit)’. Vrij vertaald: In Friesland wordt niet gezongen (maar des te meer gedronken). Al is het niet helemaal zeker dat de Romeinse geschiedschrijver Tacitus – overigens een groot bewonderaar van de stoere Friezen – dit ooit heeft geschreven, in Spanga wordt het citaat graag aangehaald, ook door de burgemeester van Weststellingwerf. Want daar wordt, midden in de Zuid-Friese weilanden, al dertig jaar heel mooi gezongen. In een fraai nieuw boek met foto’s (Opera in het weiland: 30 jaar rebellie in Spanga) vertelt operaveteraan Kasper Jansen er uitgebreid over. Regisseur Corina van Eijk laat vaak onverwachte kanten van opera’s zien, actualiseert ze, feminiseert ze, maakt ze herkenbaar en toegankelijk. De laatste jaren zag ik een overweldigende Macbeth van Verdi, waarin Lady Macbeth de hoofdrol speelde en de drie heksen verzon om haar slappe man een beetje aan te moedigen. Er was ook een multiculturele Romeo en Julia – hij een Friese jongen, zij een Marokkaans prinsesje – met muziek van veel verschillende componisten die toch een eenheid vormde. In Aida van Verdi was de priesterklasse verrassend de boosdoener die de hoofdpersonen in het verderf stort.

Nu worden twee korte, nogal melodramatische opera’s gespeeld. Het overbekende en populaire Pagliacci uit 1892 van Ruggero Leoncavallo en Il tabarro (De mantel) van Giacomo Puccini. Beide verhalen hebben gemeen dat een jaloerse echtgenoot de geliefde van zijn vrouw doodt. Het is de klassieke opera-intrige: bariton zorgt dat tenor en sopraan elkaar niet kunnen krijgen.

Toch weet Van Eijk ervoor te zorgen dat haar versie van Pagliacci fris aandoet en niets clichématigs heeft. Hoewel het in een circus speelt is niemand als clown of paljas geschminkt. Zoals in de gezongen proloog beloofd, kijken we naar reële, herkenbare mensen. Nog sterker geldt dat voor Il tabarro. De nadruk ligt niet op de verleiding, het overspel of de moord, maar op het menselijk drama van schipper Michele (Marcel van Dieren) en zijn vrouw Giorgetta (Francis van Broekhuizen). Zij moeten ooit veel van elkaar hebben gehouden en gelukkig zijn geweest met hun kleine zoontje. Maar het jongetje is gestorven en ze groeiden uit elkaar. Als Giorgetta aan het eind besluit het weer met Michele te proberen, is het te laat.

Van Eijk en haar mensen slagen erin een herkenbaar verhaal te laten zien van kleine mensen die een groot drama niet aankunnen. Bovendien wordt in beide opera’s inderdaad prachtig gezongen door alle solisten en een klein koor. Filharmonie Noord speelt in een vrij kleine bezetting onder dirigent Tjalling Wijnstra uiterst expressief. De akoestiek in de halfopen tent is weergaloos.

De kostuums zijn hedendaags, het decor bestaat vooral uit ijzeren staketsels en tribunes. Met op de achtergrond het echte Zuid-Friese landschap, compleet met vrachtauto op de weg en koeien in de wei. En belangijker: ook de mensen daarvoor, op het toneel, zijn echt.


T/m 10 augustus, Spanga, operaspanga.nl