Geen geld voor de Japanse bruiloft

Tokio – Wie niet beter zou weten, zou bij een oppervlakkige kennismaking met Tokio haast denken dat de Japanse middenklasse in een Porsche rondrijdt en de dagelijkse boodschappen in een Louis Vuitton-tas doet. Maar niets is minder waar. In Japan is met het uiteenspatten van de zeepbel begin jaren negentig de kloof tussen arm en rijk alleen maar toegenomen. De middenklasse schuift hierbij eerder in de richting van de armoede.

De sociologische kaart van Japan is in die jaren nogal veranderd. Het standaard huishouden bestond uit een gezin met vader als kostwinner, moeder als huisvrouw, ijverig lerende kinderen en een Toyota. Het bedrijf waar vader voor werkte was weliswaar strikt hiërarchisch, maar de salarissen liepen niet vreselijk uiteen. Continuïteit en loyaliteit waren hogere waarden dan winst. De baan voor het leven was gegarandeerd.

Maar langzaam maar zeker zijn de huishoudens aan het veranderen. In Tokio bestaat meer dan de helft van de huishoudens inmiddels uit alleenstaanden. En die hebben het zwaar, en dan met name de vrouwen. Een op de drie alleenstaande vrouwen tussen de 20 en 64 jaar leeft in relatieve armoede (in Japan ligt deze grens bij een besteedbaar inkomen van ongeveer duizend euro per maand). Vrouwen komen nog steeds een stuk moeilijker aan vaste banen, en hun salaris blijft steken op zestig procent van dat van mannen. Waar bedrijven steeds minder vaste banen (laat staan voor het leven) aanbieden, hoppen vrouwen met tijdelijke contracten van de ene naar de andere werkgever. Sociaal komt deze groep steeds geïsoleerder te leven.

Neem het bijwonen van een bruiloft. Hier word je geacht een envelop met inhoud te geven. En die inhoud is niet gering. Bij naaste familie gaat dat al gauw om vijfhonderd tot duizend euro. Voor de meeste Japanners is het ondenkbaar om je te verontschuldigen dat je dit bedrag niet kunt ophoesten, dus wordt er vaak een andere uitweg gekozen: de bruiloft aan je voorbij laten gaan. In een land waar sociale verplichtingen hoog in het vaandel staan en problemen van financiële, sociale of emotionele aard maar mondjesmaat gedeeld worden, delven familie- en vriendenbanden zo langzaam het onderspit.