Anne Carson, Antigonick

Geen hoop

Als ik van alle prachtboeken die afgelopen jaar door mijn handen zijn gegaan één hoogtepunt moet noemen, is het de bewerking van Sophokles’ Antigone door de Canadese dichter en classica Anne Carson. Het boek heet Antigonick en is huiveringwekkend geïllustreerd door Bianca Stone.

Sophokles’ stuk is de afgelopen twee eeuwen een van de meest gespeelde, becommentarieerde en bewerkte tragedies uit de klassieke oudheid geweest; zie daarover George Steiner, Antigones (1984). Dat komt doordat de plot een onontwarbaar knooppunt vormt van ethische, psychologische, erotische en vooral politieke dilemma’s. Antigone, een principieel maar enigszins onbesuisd meisje, verzet zich radicaal tegen haar oom Kreon, een pragmatisch opererende dictator. Niemand wint.

Carson (1950), die in haar literair werk vaak de klassieke oudheid als achtergrond gebruikt, maakte Antigonick tot een aangrijpend document, niet in de laatste plaats door de opvallende vormgeving van het boek. De tekst is in verschillende kleuren afgedrukt in Carsons eigen handschrift, wat direct een persoonlijke betrokkenheid suggereert. Sophokles’ tekst is rigoureus herschreven en tot zijn gruwelijke essentie teruggebracht. Bovendien blijken de personages de receptiegeschiedenis van het stuk goed te kennen. In de openingsdialoog citeren Antigone en haar zusje Ismene al Beckett en Hegel, later komen Bertolt Brecht en Virginia Woolf nog voorbij. Het effect daarvan is verwoestend, omdat de indruk wordt gewekt dat ook een paar honderd jaar reflectie er nog steeds niet toe hebben geleid dat een conflict als het onderhavige begrijpelijk en hanteerbaar, laat staan vermijdbaar is. Integendeel, we herhalen slechts de misstappen van de generaties die ons voorgingen.

Op het moment dat Antigone weet dat ze sterven, spreekt het koor als volgt: ‘How is a Greek chorus like a lawyer. They’re both in the business of searching for a precedent, finding an analogy, locating a prior example, so as to be able to say: this terrible thing we’re witnessing now is not unique, you know, it happened before, or something much like it. We’re not without guidance, there is a pattern, we can find an historically parallel case and file it away under: Antigone Buried Alive Friday Afternoon, compare case histories 7, 17 and 49.’ Nee er is geen hoop.

_* * *

Anne Carson, Antigonick
Illustraties Bianca Stone
New Directions, 180 blz., € 19,99_