Media

Geen hype

‘There was of course no way of knowing whether you were being watched at any given moment. How often, or on what system, the Thought Police plugged in on any individual wire was guesswork. It was even conceivable that they watched everybody all the time. But at any rate they could plug in your wire whenever they wanted to.’

Medium screen shot 2013 06 21 at 9.43.35 pm

George Orwell kon onmogelijk bevroeden hoezeer deze passage uit 1984 bewaarheid zou worden. En met bewaarheid bedoel ik: ieder dystopisch woord is anno 2013 realiteit. Wereldwijd houden inlichtingendiensten ons permanent in de gaten: waar we zijn, met wie we bellen, wat we mailen, waarop we googelen. Van de Amerikaanse en Britse diensten weten we het zeker, over de Nederlandse AIVD druppelen de eerste aanwijzingen binnen – en niets wijst erop dat niet ook het Russische of Chinese staatsapparaat structureel meeluistert.

Dit is geen complot. En al helemaal geen hype. Dit is een angstaanjagende ontwikkeling die niet genoeg media-aandacht kan krijgen. Wat The Guardian en The Washington Post met dank aan klokkenluider Edward Snowden hebben blootgelegd, is een technische en juridische infrastructuur voor het permanent en ongemerkt surveilleren van praktisch de halve wereld – de natte droom van iedere dictator in spe. Wie hier het gevaar niet van inziet, is stekeblind.

En waar ik stekeblind zei, bedoelde ik Charles Groenhuijsen. Charles kwam inKnevel & Van den Brink het surveillanceprogramma van de National Security Agency verdedigen met argumenten als ‘wie niks te verbergen heeft…’ en ‘dit beschermt ons tegen de grote boze buitenwereld’. Argumenten die zo infantiel zijn dat je Charles bijna zou gaan afluisteren: wie weet wat voor stompzinnigs hij nog meer verkondigt als-ie niet op tv is.




Nog los van het feit dat er geen mens op aarde rondloopt die ‘niets te verbergen heeft’, is het nog veel grotere probleem van dit argument dat je helemaal niet weet wat je aan het verbergen bent. Anders gezegd: waar zoekt men eigenlijk naar?

Stel, ik wil als journalist een stuk schrijven over Nederlandse jongeren die in Syrië gaan vechten. Na lang zoeken op internet weet ik een paar telefoonnummers en e-mailadressen te bemachtigen. De interviews per mail en telefoon leveren een fascinerend inkijkje in de beweegredenen van de jihadisten op. Na het schrijven van het artikel ben ik toe aan vakantie. Ik hou van shoppen in New York, en omdat ik nog niet zeker weet wanneer ik terug wil komen, boek ik een enkeltje Big Apple. 54th Street, here I come!

Maar nog voor ik ga, bedenk ik me: mijn vriendin en ik zijn net verhuisd naar ons eerste koophuis, dus als mij iets overkomt, zit zij met een ondraaglijke hypotheeklast. Verstandig als ik ben, sluit ik daarom nog voor mijn vertrek een levensverzekering af.

Daar sta ik dan: met de contactgegevens van een paar jihadi’s in mijn telefoon, een enkeltje New York op zak en een kersverse levensverzekering in m’n bureaula. Hoeveel alarmbellen gaan er dan af bij de NSA? Wat garandeert mij dat hun zoekalgoritmen niet de volstrekt verkeerde conclusies trekken? Mind you: de Amerikaanse wetgeving maakt het mogelijk iedereen die van ‘terroristische activiteiten’ verdacht wordt zonder proces op te sluiten, tot in oneindigheid. Zouden ze mijn ‘bizarre samenloop van omstandigheden’-verhaal voetstoots aannemen?

Waarmee argument twee ook is ontkracht: dit is geen kwestie van een beetje minder privacy voor wat meer veiligheid. Massale surveillance van willekeurige burgers maakt ons allemaal verdacht en dus onveiliger. Het maakt ons extreem kwetsbaar voor valse verdenkingen en niet te vergeten: voor toekomstige machthebbers met politieke agenda’s die we nu nog niet kennen. Wie zegt dat de Griekse neo-nazi’s in 2018 nog steeds maar zeven procent van de stemmen krijgen, en niet 43? Wat als de PVV in 2016 de grootste wordt: zou je dan als rechtgeaarde moslim echt niks te verbergen hebben? En wat als de Russen denken: laten we homoparadijs Amsterdam eens in de gaten gaan houden?

De argumenten van Charles zijn zo infantiel omdat ze laten zien hoe weinig oog ‘wij’ – blanke, rijke, hoogopgeleide, heteroseksuele westerlingen – hebben voor het lot van anderen. En omdat ze er klakkeloos van uitgaan dat ‘ons’ dat lot altijd bespaard zal blijven. En omdat ze gebaseerd zijn op de premisse dat ‘meer veiligheid’ altijd beter is. Maar ik kan je zeggen Charles: ik leef liever in een wereld waarin ik 0,000068 procent kans heb om opgeblazen te worden in een tram dan in een wereld waarin ik honderd procent zeker weet dat de NSA, de AIVD en de Chinese geheime dienst iedere stap volgen die ik zet.

Goddank hebben wij een vrije pers die ons helpt dit te beseffen.