Televisie

Geen pamflet

Televisie: Tegenlicht en
Een klasse apart

Tegenlicht zond in januari Zaterdag is voor de doden van Lies Niezen en Lee-Ann Cotton uit, een documentaire over de booming business die begraven is geworden in Zuid-Afrika – met dank aan aids. In een discussie over dat programma werd treffend gezegd dat Soweto’s begraafplaats Avalon de eigenlijke hoofdrolspeler is. Want de kracht van de documentaire schuilt in de indrukwekkende beelden van de hectiek daar – files van begrafenisstoeten, de chaos na afloop – die zo groot is dat vaak onzeker is welke dode in welk graf ligt.

De moordende epidemie treft niet alleen seksueel actieven, maar ook steeds kinderen die besmet zijn geboren. Bij de algemene lof voor de film had ik een kanttekening: ik had iets meer willen horen over de politieke context van dit grote sterven. In de openingsscène weigert iemand van het mortuarium van een overheidsziekenhuis antwoord te geven op de vraag hoe de massasterfte te verklaren is, omdat het antwoord «aids» hem zijn baan kan kosten – daarbij blijft het. Dat vind ik te weinig, gezien bijvoorbeeld het shot waarin verschillende kinderkistjes vrolijk bij elkaar in een kuil worden gelegd. Het zou goed zijn als duidelijk werd gemaakt dat de overheid weigert financiële hulp te accepteren voor medicijnen die ongeboren kinderen van besmette vrouwen in leven kunnen houden, omdat diezelfde overheid dan voor de wezen moet zorgen. Het gaat er niet om dat een filmisch prachtige documentaire een pamflet met voice over en politieke interviews had moeten zijn, maar dat er mijns inziens een duidelijkere echo had mogen klinken over het feit dat Mbeki c.s. aids ontkennen en tegelijkertijd de witten er schuldig aan verklaren. In een Volkskrant-_recensie uitte Wim de Jong vergelijkbare kritiek op het driedelige _Een klasse apart (rvu) over onderwijs aan zeer moeilijk lerende kinderen met gedragsstoornissen. Wat we zien is wel mooi, zegt hij, maar er wordt geen antwoord gegeven op vragen als: hoe valt de toenemende ernst en omvang van de problematiek te verklaren, in hoeverre faalt de overheid en hoe werd dit vroeger opgelost? Dat klopt, maar ik vind deze aandachtige registratie op de werkvloer zo indringend, ontroerend en filmisch zo mooi dat een meer journalistieke aanpak daaraan afbreuk zou hebben gedaan. Ik zie dan liever als deel 4 een tv-debat met werkveld, deskundigen en verantwoordelijke autoriteiten, te meer omdat ik het gevoel heb dat juist de combinatie van document en debat politiek effect zou kunnen hebben. Naïef? In elk geval is de kans daarop groter dan dat Mbeki zich iets aan de vpro gelegen laat liggen.Het respect van de kijker voor de schoolstaf groeit per aflevering. Mijn enige kanttekening betreft het formele taalgebruik van veel docenten, zowel tegenover kinderen als tegenover de vaak laaggeschoolde ouders voor wie het Nederlands soms ook nog hun tweede taal is. Komt dat door de aanwezigheid van de camera? De taal is soms te ingewikkeld, te abstract en kent te veel moeilijke woorden. Je krijgt de indruk dat de kinderen het meer van de intentie dan van de betekenis moeten hebben. Maar die is dan ook boven elke twijfel verheven.
Een klasse apart op 8 en 15 maart (of Uitzendinggemist.nl). Zaterdag is voor de doden via Tegenlicht-site