Geen verband

Wat hebben de elektronische ruimtevaartdans van het duo Raes & Delage, de virtuoze verkenningen van rietblazer Ab Baars en de nijvere neo-barok van Michael Nyman met elkaar te maken?
Niets. Juist niets.

Want de essentie van de concertvorm Triplexity, waar De IJsbreker vorig seizoen mee is gestart, is dat de avond in drie contrasterende onderdelen uiteenvalt - drie korte optredens die ook los van elkaar bezocht kunnen worden. Het idee om een potpourri van stijlen en genres in een concert te presenteren is niet nieuw. De serie Rumori (in Frascati) wordt alweer vijf jaar volgens dat principe samengesteld. In Den Haag riep men een reeks Thunderclaps (Korzo) in het leven, die nu een vervolg krijgt in Plankgas (22 september). In laatstgenoemde concerten worden gecomponeerde, geimproviseerde, elektronische, niet- westerse en popmuziek vrijelijk op een hoop gegooid. Als het even kan afgewisseld met een multi- mediaproject met video ofzo.
Zoals voorheen zich coherent gedragende groepen hun lifestyle hebben laten verbrokkelen, zo is ook de moderne muziekliefhebber niet meer voor een gat te vangen: tegenstellingen en contrasten zijn de sleutelwoorden. Die verandering is opmerkelijk. Tot voor kort - vijftien jaar geleden - dacht je uitsluitend in verbanden. Alles hield verband met elkaar. En verbanden waren mooi. Hoe vager, hoe spannender. Hoe geheimzinniger. Want buiten het direct waarneembare waren grotere krachten aan het werk, die al ons doen en laten beinvloeden.
Deze verbanden waren vaak niet meer dan theoretische, abstracte constructies die, zelden aan de praktijk getoetst, vooral een intellectueel genot dienden. Vandaag de dag zie je precies het omgekeerde. Wie intelligent is en met beide benen op de grond staat, weet wel beter: niets houdt verband met elkaar. Juist niet. De wereld is even gefragmenteerd als ons eigen innerlijk. Het uitdokteren van verbanden laten we nu over aan zweverige New Age-denkers, die de confrontatie met deze versplinterde realiteit niet aankunnen.
Dat die zo populaire diversiteit en pluriformiteit geen garantie bieden voor een goed concert, bewees de Triplexity-avond in De IJsbreker afgelopen vrijdag. Van de dartele melancholie van Michael Nyman, gevat in over elkaar schuivende ritmische lagen en zoetige harmonieen, moet je misschien houden. Toch was dit nieuwe strijkkwartet (no. 4) in twaalf delen - goed voor drie kwartier gestrekte draf - wel wat veel gevraagd.
Ronduit stuitend waren de live elektronische werken die Gottfried- Willem Raes en Moniek Delage uit Gent opvoerden (op zijn beurt een bewijs dat interessante technische mogelijkheden geen goed stuk garanderen). Staand in een driehoek met sensoren voerden zij om de beurt een soort choreografie uit, waarbij de (arm)bewegingen het muzikaal materiaal stuurden. Deze mime had op een cursus dramatische expressie voor beginners niet misstaan. De plaatsvervangende schaamte sloeg pas echt toe toen het tweetal het ruimtevaartpak uittrok en met hun, in zwempak gehulde bleke, gratige lichamen het optreden voortzette. Muzikaal leverde al deze heisa nauwelijks iets op.
Veel werd goed gemaakt door klarinettist/saxofonist Ab Baars, een door de wol geverfd improvisator die een demonstratie instant- componeren gaf. Een klein trillertje op de klarinet vormde de basis voor een geagiteerd betoog met driftige uitbarstingen. Een zelfde theatrale opbouw lag ten grondslag aan een improvisatie op de saxofoon, waarin Baars een kort, eenvoudig loopje uitbouwde tot een volwaardig, gelaagd stuk met explosieve uitschieters, virtuoze sprints door alle registers en hoekige sprongen.
Baars zette een monoloog neer waar de vonken van afspatten. Dat was een hele prestatie, gezien het handjevol mensen dat in de zaal zat. Het lijkt erop dat het IJsbreker-publiek, gewend aan een jarenlange traditie van gecomponeerde hedendaagse muziek, zoiets frivools als een Triplexity-formule nog niet op z'n waarde weet te schatten. Hoog tijd voor een inhaalmanoeuvre.