Televisie: ‘Annie M.G. Schmidt’

Geest, gein, wijsheid

Annie M.G. Schmidt (1984) © Marcel Antonisse / Nationaal Archief / Wikimedia Commons

Leve de jaarlijkse Sonja Barend Award voor ‘beste tv-interview’ en de negen waardige winnaars ervan. Maar op ‘wat is het beste tv-interview ooit?’ antwoord ik dat dat een belachelijke vraag is omdat alle prijzen voor het onweeg- en onmeetbare onzin zijn – om in één adem te zeggen: Ischa Meijer met Annie Schmidt, Avro, 1992. Beiden schitterden van begin tot eind, in gelijkwaardigheid, plezier in elkaar, geestigheid en diepgang. Ik liet de passages over de oorlog wel eens aan studenten zien (‘nee Ischa, nu moet je me uit laten praten’, toen hij het niet over haar schuldgevoel wilde hebben), wat grote indruk maakte.

Een fragment uit dat gesprek komen we al tegen in het eerste deel van de vierdelige documentairereeks Het leven van Annie M.G. Schmidt, door de ogen van haar kleinzoon, helaas ook het enige dat ik te zien kreeg. Een negentiende-eeuwse titel, die de inhoud niet helemaal dekt. Want Jonathan van Duijn reist letterlijk en figuurlijk langs locaties en gebeurtenissen uit het leven van de oma die hij wil leren kennen omdat ze overleed toen hij pas zeven was; en hij vertelt anekdotes en gebeurtenissen zoals die zijn beschreven door Annejet van der Zijl of haarzelf, of verteld in interviews; en hij illustreert met foto’s, filmpjes en fragmenten uit rijmpjes, liedjes, tv-series en musicals die autobiografisch getint zijn – maar nieuw of anders dan we wisten is dat niet.

Die eerste aflevering loopt van geboorte in 1911 tot Het Parool kort na 1945, waar ze werd aangenomen als hoofd documentatie. Dat bleef ze niet lang want te slordig, en Jonathan zegt dan te begrijpen waar zijn chaotische kant vandaan komt. Beetje irrelevant. Sommige teksten zijn curieus: als Annie in Den Haag een cursus notariaat mag doen van haar dwingende moeder klinkt: ‘Ze geniet maar raakt haar studieboeken niet aan; dat blijft niet zonder gevolgen: Annie blijkt namelijk zwanger.’ Dus: vrijende meisjes, raak altijd je studieboeken aan!

Maar wacht: is dat reden om niet te kijken? Nee natuurlijk. Want de rijkdom die leven en werken van oma bevatten is grenzeloos en er komen stukjes juwelen uit de kist, al doen die verlangen naar het geheel. Bij de begrafenis van Loek Zonneveld las een meisje het gedicht De sproetenfee voor, omdat hij dat zelf altijd tijdens het kerstdiner had gedaan. Iedereen smolt: om dat kind, om het eerbetoon van ernstige Loek aan een lichtvoetig dichteres en om de bijna vergeten kwaliteit van dier werk. Een vergeten dat in de jaren zeventig al begon, voordat ze een gigantische comeback maakte, mede dankzij aandacht en jubel van Max Arian in De Groene. Trouwens, Annie leerde haar man Dick kennen via een Groene-contactadvertentie, dus we zijn verbonden. O, dat vangen en bespotten van de tijdgeest, van bekrompenheid en schijnheiligheid. Dat openzetten van ramen in bedompt huis Holland. Die geest, gein, wijsheid!


Jonathan van Duijn (presentatie), Het leven van Annie M.G. Schmidt, door de ogen van haar kleinzoon, AVROTROS, dinsdags vanaf 27 november, NPO2, 20.25 uur. Het interview van Ischa is te zien op YouTube