TONEEL

Geesten

William Wilson

De seizoensopening verliep voor mij heel rustig. Met twee kleine producties. In het Amsterdamse Bellevue stond eenmalig Irakese geesten, een voorstelling van Mokhallad Rasem (Bagdad 1981) die sinds enkele jaren in Vlaanderen toneel maakt. Geen ordinair potje agitprop over moderne oorlogvoering in het Midden-Oosten. In ruim anderhalf uur werden afgewerkt: een auditie met als thema ‘hoe speel je overtuigend angst?’, een scène op de dag vóór het uitbreken van de oorlog (Golf 1, Iran-versus-Irak, Golf 2 - men heeft het daar in de regio nogal voor het uitkiezen), een scène op de eerste dag ná de oorlog, een Oscar-uitreiking voor het gaafste slachtoffer en de sterkste sterfscène. De galgenhumor was af en toe van-dik-hout-zaagt-men-heftig-houtwerk en sommige scènes verwaaiden in eigen drukdoenerij, maar confronterend en grimmig was het allemaal wel en van een ontwapenende eenvoud ook: toneel op vier tapijten (waarvan eentje vliegend), in wat handbediend licht en met als uitsmijter de tekst: 'Without the war I could not be here’. Als terugkerende 'stijlfiguur’ sleepten met name de drie Iraakse performers iets met zich mee dat bij mensen uit recent oorlogsgeweld hoort: een schichtige concentratie en het opschrikken bij het minste of geringste. Mokhallad Rasem belooft ons een herwerking van de versie van Camus’ Caligula die hij vier jaar geleden in Bagdad maakte. Daartoe blijft hij nog even in Vlaanderen, dus ongetwijfeld binnenkort ergens in een of ander theater te bewonderen.
De tweede voorstelling waarmee mijn seizoen opende heet William Wilson, ze duurt nog geen uur en is gemaakt door de formatie Het Pakt, een initiatief van toneelspeler Herman Egbers. Voor deze solo koos hij een vertelling van Edgar Allen Poe (1809-1849) van dezelfde titel. Het woord 'solo’ is feitelijk wel, maar theatraal niet helemaal op zijn plaats: Egbers speelt met zichzelf en met talloze anderen in een bombardement van beelden, geluiden en lichteffecten dat zijn solistische aanwezigheid omringt. Wat de teksten aangaat: die zijn door hemzelf bewerkt en door Gerardjan Rijnders geregisseerd, in een beeldmixage van Michael Helmershorst en een soms zeer eng geluids-'decor’ van Serge Aanstoot. Voor de liefhebbers van Edgar Allen Poe: er is nogal eigenzinnig in het verhaal van de literaire Master of Suspense gewinkeld. De kern van de vertelling William Wilson is overeind gebleven: een man weet zich van kindsbeen af permanent gestalkt door een fluisterend alter ego dat voortdurend in het leven van de titelfiguur ingrijpt, en meestal niet ten goede. De bewerker heeft enkele elementen toegevoegd (of uit andere Poe-vertellingen gehaald?) die de esthetiek van het beeldverhaal zeer ten goede komen, maar die de essentie van Poe’s plot - doodsangst voor een contraproductieve dubbelganger - een klein beetje overwoekeren, dan wel tijdelijk in de schaduw stellen. Dat kan overigens ook aan mij liggen, blindgestaard als ik wellicht ben op Poe’s brille. Hoe dan ook, het is een mooi geslepen theaterdiamant geworden.
Het verse seizoen bood ook een opvallende nouveauté. De Volkskrant recenseerde in haar kunstbijlage van 10 september een toneelvoorstelling die nog niet is gemaakt en waarvan de eerste repetitiedag nog moet beginnen: Eric de Vroedts MightySociety nummer acht, een backstagecomedy over Geert Wilders. Daarin zal, aldus de toneelmedewerker, de politicus Wilders uitblinken als 'blond bepruikte malloot’ die zichzelf 'uit de Haagse Kaasstolp tot Residentiële Kop van Jut’ katapulteert. Dat u het alvast weet.
Ondertussen een opwindend en avontuurlijk toneelseizoen toegewenst.

William Wilson, nog te zien op 24 september in Alkmaar, 25 september Purmerend, 28 september Theater Bellevue in Amsterdam, in oktober in Drachten en Den Haag. www.hetpakt.org