Idfa: ‘Dealing with Death’

Gehannes met een sluier

Dealing with Death, regie Paul Sin Nam Rigter © Foto’s IDFA

Anderhalf jaar geleden werd Loek Zonneveld, De Groene’s toneelrecensent, begraven op De Nieuwe Ooster. Een verdrietige, maar in zijn geest ook levendige bijeenkomst rond de groeve. Tegen het eind kwamen vrolijke blaasmuziek, trommels en zang steeds dichterbij. Had ik toen de documentaire Dealing with Death gezien, dan had ik meteen begrepen dat het een Creoolse of Ghanese rouwstoet moest zijn. Curieuze cultuurontmoeting. Het had zelfs pijnlijk kunnen zijn ware het niet dat wij ons even in een Fellini-film waanden en wisten dat Loek ervan genoten zou hebben. Waren we meer van stilte en één galmende dienaar Gods geweest, dan had het wellicht pijn gedaan. Zoals een stille uitvaart voor sommige Afro-zusters en -broeders in rouw onverdraaglijk is.

Dealing with Death doet verslag van een project van uitvaartorganisatie Yarden om in Amsterdam-Zuidoost een centrum op te zetten waarin de talloze culturen van de wijk op eigen wijze afscheid kunnen nemen. Wellicht uit ideële motieven, maar uitvaart is natuurlijk ook een markt. Anita van Loon is de nuchtere manager en hoofdpersoon. Kordaat en praktisch. Ze oriënteert zich op tradities en rituelen, inventariseert wensen, vraagt suggesties. Het blijkt niet eenvoudig met 190 culturen in contact te komen, maar soms lukt het en levert het nuttigs op. Een Ghanese dame vraagt naar de wc’s: kijk naar onze maten en de gewaden waarin we ons (om)kleden, dat lukt nooit in doorsneehokjes. Andere vragen: ‘Kunnen we de ruimte gratis gebruiken?’ ‘U weet dat een begrafenis bij ons een etmaal kan duren?’ ‘Er komen soms massa’s mensen die nooit in dat nieuwe centrum passen.’ ‘Mogen we onze drankjes bij Aldi en Lidl kopen en meenemen?’ Het mag banaal lijken, het is ter zake.

Anita is respectvol, maar je voelt en ziet hoe onwennig zij en haar mannelijke collega’s zich in multicultizaken bewegen. Onhandig woordgebruik, gehannes met een sluier, lacherigheid daarom, commentaren achteraf. Assistent Majid maant haar fluisterend, tijdens een bezoek aan de grote moskee, het rustig aan te pakken want de imam is midden in de vasten. En korzelig. Al blijkt dat dieper te zitten: hij heeft (zoals meer gemeenschappen) Yarden helemaal niet nodig, want ze doen alles zelf met en voor hun duizenden gelovigen (daar ga je met je verdienmodel). Trouwens, misprijzend: ‘Deze samenleving is op christendom gebouwd; ze hebben alles (bedoeld lijkt: moslims) verwaarloosd en nog een grote mond ook.’ Zie ook het managementteam de uitvaart van een hindoe-kind ‘spelen’: in het kistje ligt een pop. De formules in Hindi worden ingestudeerd, de slappe lach is niet ver. De gelovigen zelf lachen trouwens mee. Menige gesprekspartner wil geen rouwcentrum maar gewoon een ruimte voor bijeenkomsten. Kan ze daar niet voor zorgen?

Met haar vader bereidt Anita diens uitvaart voor. Later overlijdt hij. Het levert een fraaie afwisseling tussen Hollands en Afro-rouwen op. Hoe ver ik er ook van af sta: de gezamenlijkheid, het uiten van emoties, het ‘vieren’ van de dood – ze kwamen me wijs voor. Maar ook levensgevaarlijk in coronatijden. De ontknoping van de film komt wat vreemd uit de lucht vallen. Maar leerzaam, onderhoudend en stof tot denken.

Idfa-favorieten van De Groene

De Groene/IDFA-dag gaat helaas vanwege de coronamaatregelen niet door. Wel heeft de redactie favoriete documentaires geselecteerd die gedurende het festival, van 18 november tot 6 december, te zien zijn. Bekijk het volledige programma van deze Groene-favorieten hier. Kaarten voor zowel het reguliere IDFA-programma als de Groene- favorieten kunnen vanaf donderdag 12 november via een MyIDFA-account besteld worden. Het is wel zaak om daar snel bij te zijn, want de online vertoningen hebben vaak een limiet van duizend kijkers.