NATIONALE IDENTITEIT

Geheimzinnige invloed

Twee vragen aan de deelnemende kunstenaars van Be(com)ing Dutch: is er in uw ervaring, of in uw werk, iets wat een verbinding heeft met ‘nationale identiteit’? Is er iets waarvan u met een gerust hart kunt zeggen dat het deel uitmaakt van ‘een nationaal idee’?

Mounira Al Solh
‘In mijn video As If I Don’t Fit There maakte ik gebruik van de foto, gemaakt door een Nederlandse kunstenaar. Ik filmde die foto met op de achtergrond een kunstmatig meertje, in Amsterdam, waar ik toen woonde, en twee seconden lang – het sneeuwde én de zon scheen – was er achter me een regenboog te zien. Ik heb het fragment met de regenboog voor mezelf gehouden, en ik heb het stuk zónder regenboog gebruikt, om te voorkomen dat je erdoor zou worden afgeleid, en om niet “het mooie” alleen te gebruiken omdat ’t “mooi” is.
Maar ik heb ook een Frans schilderij gebruikt, en dat her-filmd in mijn huis, hier in deze buitenwijk. Dat beeld zou totaal anders geweest zijn als ik het niet in dít huis had gefilmd, bij dát raam, op dát uur van de dag, met dát licht, met díe kleur van de muur en dát typische soort elektriciteitsdraad dat je in beeld kunt zien.
Dat zijn allemaal heel duidelijke visuele en technische sporen van “Nederlandse” invloed op mijn werk – maar ik vraag me wel eens af of er ook een “geheimzinnige” invloed is, iets wat ik zelf niet kan zien en niet kan kennen. Het zou wel eens kunnen dat dát in de buurt komt van wat Be(com)ing Dutch “identiteit” noemt.’
Mounira Al Solh (1978, Beiroet) woont en werkt in Amsterdam en Beiroet. Zij studeerde in 2006 af aan de Gerrit Rietveld Academie. In het werk van Mounira Al Solh speelt het vraagstuk van identiteiten een wezenlijke rol. Welke invloeden oefenen locaties en posities uit op identiteit – bijvoorbeeld op haarzelf, als Libanese vrouw en kunstenaar in het Westen? As If I Don’t Fit There was onderdeel van het Libanese paviljoen op de Biënnale van Venetië, 2005.

Libia Pérez de Siles de Castro en Ólafur Árni Ólafsson
‘Ólafur is IJslands, en ik ben Spaanse. Wij wonen al meer dan twaalf jaar in Nederland. De culturele identiteit van het land, het landschap, onze heel persoonlijke ervaring daarbinnen, het leven zelf – dat heeft allemaal heel veel voor ons betekend. Het is onze dagelijkse basis, waar we (deels) hebben gestudeerd, waar we als kunstenaars samen aan ons werk zijn begonnen.
Het is de plek waar we zijn geconfronteerd met kwesties als integratie, assimilatie, weerstand, erbij horen, buitengesloten worden, de rechten van immigranten, taal, onvertaalbaarheid, begrip en misverstand. Wij hebben geleerd, in het algemeen, dat je het leven op veel verschillende manieren kunt beschouwen. Je culturele achtergrond speelt daar een grote rol in, als een deel van je persoonlijke ontwikkeling binnen een geheel.
Het leven van een immigrant heeft ons de ogen geopend voor de rijkdom van de verschillen, voor universele waarden en voor hoe moeilijk het kan zijn met die verschillen in onszelf om te gaan. We hebben ervaren dat de dingen niet vanzelf spreken, dat ze niet vaststaan, dat Nederland net als de rest van de planeet in constante transformatie verkeert. Een groot deel van onze ervaring is gevormd door die dialoog, dat samenleven-experiment. Door het leren kennen van deze plek en zijn specifieke eigenschappen. Door je verloren te voelen. Door jezelf weer terug te vinden. Door weer te verdwalen. Door herkend te worden door de plek waar je verblijft. Door een buitenlander te zijn. Door een deel te worden van de plaats waar je woont.
Een Nationaal Idee? Er zijn veel ideeën die een “natie” vormen, en veel daarvan zijn volkomen stupide; ze kunnen zelfs ongelooflijk gevaarlijk worden. Andere gaan meer over een geschikt kader of compromis, om samen te leven, maar dat is allemaal veel te kort door de bocht.
We zijn door de ervaring van ons leven persoonlijk, emotioneel en cultureel verbonden met plaatsen. Identiteit kan zeker niet worden gereduceerd tot nationaliteit. Wij voelen ons niet verbonden met dat simpele kadertje, “nationale identiteit”. Neem ons, bijvoorbeeld: wij zijn nog steeds Spaans en IJslands staatsburger, ons paspoort is nog steeds niet Nederlands, en dat terwijl wij hier al lang wonen, de taal spreken en actieve burgers van de Nederlandse samenleving zijn, dus hoe Nederlands zijn wij dan? Hoe Spaans? Hoe IJslands? Hoe Europees? Kunnen we ophouden met dat soort dingen te meten?’
Het Spaans-IJslandse koppel Libia Castro (Madrid, 1971) en Ólafur Ólafsson (Reykjavik, 1973) werkt sinds 1997 samen en woont in Rotterdam. Libia studeerde schone kunst en multimedia in Malaga, Granada, Bochum, Dortmund, Milaan en Groningen. Ólafur studeerde schilderkunst en multimedia in Reykjavik en Groningen.
Tintin Wulia
‘Ik ben geboren op ongeveer 4400 kilometer van waar ik nu woon. Als ik precies op die plek honderd jaar geleden was geboren, dan zouden mensen me een “Chinese Nederlands-Indische” hebben genoemd. Als ik daar zestig jaar geleden zou zijn geboren, dan zou mijn geboorteakte opgemaakt zijn in het Japanse jaar 2602. Gelukkig werd ik dáár geboren in 1972 Anno Domini, in een wereld waar eeuwen eerder de drukpers was uitgevonden. Daardoor ben ik in staat geweest een verzameling paspoorten samen te stellen van alle bestaande natie-staten op aarde.
Op dit moment heb ik er 129. Ben ik daarmee niet de meest internationale kunstenaar in het universum?’
Tintin Wulia (1970, Denpasar, Bali) woont in Yogyakarta. Zij werd opgeleid aan een muziekschool en studeerde architectuur en compositie in Indonesië en de Verenigde Staten. Haar films worden wereldwijd vertoond. In Eindhoven: (Re)Collection of Togetherness, een doorlopend project, dat het verhaal vertelt van een familie woonachtig in Indonesië, Parijs en Almere. www.wulia.com