Feminisme volgens Quote en Greer

Geile oestermeisjes

Bij de presentatie van haar nieuwste boek, vorige week, zei de Britse feministe Germaine Greer ‘dat er voor vrouwen anno 2008 veel en niets is veranderd’. De lijst met Business Babes in Quote bevestigt haar gelijk.

Maandblad Quote presenteerde voor de vijfde keer zijn jaarlijkse lijst ‘Business Babes’: 39 vrouwen onder de veertig met ‘brains en beauty’. Op foto’s staan de uitverkorenen in een klassieke sexy pose. Eén hand op de heupen, één hand langs het haar en met de borsten vooruit. Ze zijn glamourous opgemaakt, weelderig gekapt en dragen kleding die niets te raden overlaat. De verkiezingslijst ziet eruit als een menukaart van callgirls die mannen lokken met ‘psst, heb je het koud? Dan maak ik je warm.’

Deze vrouwen zijn óók verkozen omdat ze carrière maken. De meeste zijn advocaat, manager of directeur van een eigen bedrijfje. Er is dit jaar een nieuwe categorie toegevoegd, ‘business gays’, met drie ‘appetijtelijke geslaagde homoheren’. Dit is meer een grap van de redactie, want de hoofdmoot is ‘bloedmooie’ zakenvrouwen. Zij staan stevig op hun hakken in een sector waar het draait om scoren, winst en geld. Een wereld die wordt gedomineerd door mannen en waar de heersende norm is wie de grootste bek en het grootste uithoudingsvermogen heeft. De teksten bij de foto’s vertellen dat deze babes net als mannen met ambitie meer dan vijftig uur per week werken en rijden in statusverhogende leasebakken. Ze zijn dol op geld spenderen aan mode- en lifestyle-spullen. Als ze kinderen hebben, dan worden die fulltime uitbesteed aan een nanny of kinderdagverblijf. Dit is de emancipatie zoals feministe en econoom Heleen Mees predikt: niet zeuren maar beuken, want vrouwen moeten gaan voor de top.

Toch roept deze hitparade van babes onmiddellijk weerstand op. Komt dat door de wijze van presenteren door Quote? Of is deze galerij een weerslag van de vrouwen zelf, die zich kontdraaiend plooien in een houding die beschikbaarheid suggereert? Het kan ook een kwestie van smaak zijn, want veel mannen in de financieel-economische branche vertonen eenzelfde materialistische, ijdele, statusgerichte levensstijl. Vrouwen aan de top hoeven zich ook echt niet te kleden in een buschauffeurpak, met een tijdloos kapsel.

Maar wie de babes ziet opereren tijdens de lancering van het februarinummer van Quote in de Amsterdamse discotheek Jimmy Woo,vorige week, denkt eerder aan ‘beauty’ dan aan hun veelgeprezen ‘brains’. Mannen lopen er vettig omheen. ‘Ze zien er écht aantrekkelijk uit’, zeggen twee advocaten in jasje-dasje met een grijns van oor tot oor. ‘Eh, nou’, knauwt voetballer Patrick Kluivert, meegekomen in het kielzog van zijn vriendin – en babe – Rossana Lima, ‘als ik mag spreken vanuit het oog van de man, dan wil het oog ook wat’. General-manager van bedrijf Het Oestermeisje, Charon Tolhuisen (‘Ik werk meer dan zeventig uur per week’), meldt dat ‘een beetje vrouw gebruikmaakt van haar uiterlijk en dat betekent niet dat je dus maar met Jan en alleman het bed in kruipt’. En voor wie het nog niet begrepen heeft, roept Quote-hoofdredacteur Sjoerd van Stokkum vanaf de discovloer door de microfoon: ‘De business babe is goed in zaken en ze ziet er goed uit.’

In deze entourage van stampende muziek, sushi’s, champagne en oesters die worden opengehakt door zo’n lekker wijf met een bak vol oesters om haar heupen, wordt de succesvolle carrièrevrouw anno 2008 op een voetstuk geplaatst. Het is een twijfelachtig eerbetoon. Dat heeft te maken met het belang dat wordt gehecht aan het poezige uiterlijk. Zelf beweren ze dat ze hun decolleté inzetten als verleidingswapen, terwijl ze hard op de inhoud zijn. Maar als het ‘belangrijk is om er als vrouw goed uit te zien om hogerop te komen’, dan gaan zij hun eigen ondergang tegemoet. Voldoen aan schoonheidsidealen is vergankelijk en wie van nature niet ‘mooi’ is, zal moeten grijpen naar cosmetisch geknutsel. Als vrouwen zichzelf écht serieus nemen, dan zou behalve brains, ook guts een selectiecriterium moeten zijn: de moed om dit seksuele patroon te negeren.

Deze vrouwen zijn het product van de tweede feministische golf – hun moeders zullen het beamen – maar ze gedragen zich als kindvrouwtjes. Als je ze vraagt wat ze van het feminisme vinden, trekken ze een vies gezicht. Want nee hoor, dáár hebben ze niks mee. De feministische strijd ging, behalve over economische zelfstandigheid, ook over het kraken van de genderverhouding waarin de vrouw een lustobject is. Dit ligt nog steeds onder alle machtsverhoudingen, stelde de Britse feministe Germaine Greer (1939) tijdens de presentatie van haar boek De vrouw van Shakespeare, in Felix Meritis, Amsterdam, een dag na de Quote-party. In de biografie van Ann Shakespeare retoucheert ze het beeld van de echtgenote zonder gezicht, die door mannelijke Shakespeare-biografen is afgeschilderd als een ‘lelijk, dom en ontrouw wijf’.

Haar betoog getuigt van hard core feminisme dat je haast niet meer gewend bent. Volgens Greer is aan de positie van de vrouw veel en niets veranderd. ‘Ja, ze werken en hebben, mondjesmaat, sleutelposities in de maatschappij verworven. Maar ik zie meisjes in suikerroze spulletjes en met ministrings aan die op hun twaalfde gaan lijnen en push-up bh’s dragen. Vrouwen gaan aan de botox en om zwanger te worden moeten ze steeds vaker gebruik maken van ivf. Vrouwen moeten aan veel meer eisen voldoen dan mannen.’

Greer heeft carrière gemaakt als wetenschapper – ze promoveerde in 1968 in Cambridge op de vroege komedies van Shakespeare – en als publiciste. Wereldberoemd werd ze in 1970 met haar boek The Female Eunuch (De vrouw als eunuch), waarin ze betoogt dat vrouwen geen idee hebben hoezeer mannen hen haten en hebben geleerd zichzelf weg te cijferen. Hiermee stond ze aan de wieg van de tweede feministische beweging. In de afgelopen decennia schreef ze tientallen boeken en artikelen over onder meer besnijdenis, abortus, de menopauze en verkrachting, onderwerpen die laten zien dat voor veel vrouwen een zelfgenoegzame beauty-cultuur niet is weggelegd.

Greer heeft zich altijd in de academische wereld onderscheiden met haar provocerende eruditie en humor. Tegelijk liet ze zien dat feminisme niet hoefde te betekenen dat het uiterlijk een verwaarloosbare factor is. Ze bewoog zich in het publieke domein sexy en hip. Als statement poseerde ze naakt in een Brits tijdschrift. Op een foto uit 1974 ligt ze lachend donkerbruin verbrand in een gele bikini. Ze poseert als een volleerd fotomodel. Maar met een grote knipoog naar de camera. Dit jaar komt er een film uit over haar leven met als titel Hippie Hippie Shake. Ze is er, uiteraard, niet tevreden mee. ‘Het geeft een geromantiseerd beeld. De werkelijkheid is dat het voor veel werkende vrouwen eerder slechter dan beter is geworden. Het lijkt voor carrièrevrouwen voordelig om van hun seksualiteit te profiteren, maar ze komen uiteindelijk bedrogen uit. Ze worden er ongelukkig van en voelen zich vaak op twee fronten mislukt.’

Een harde conclusie van een vrouw van bijna zeventig. Als je de oestermeisjes in Jimmy Woo ziet, moet je haar waarschijnlijk gelijk geven.