Idfa: ‘Collective’

Geïnfecteerd

In 2015 komen bij een brand in de Colectiv Club in Boekarest 27 jongeren om het leven. Door wijdverbreide corruptie sterven veel gewonden later in het ziekenhuis.

De Groene-dag op IDFA 2019

30 november 10:00, DeLaMar Theater, Amsterdam

Bezoek zaterdag 30 november Idfa met De Groene Amsterdammer: een dagvullend programma met zes films die op het festival in première gaan. Geselecteerd door de redactie van De Groene Amsterdammer - begeleid door interviews met makers en inleidingen door Groene-redacteuren.

Aanmelden

Collective, 2019, regie Alexander Nanau © Alexander Nanau

Op 30 oktober 2015 breekt er brand uit tijdens een concert in de Colectiv Club in Boekarest. Daarbij komen 27 jongeren direct om, 180 raken gewond. De club bleek geen nooduitgangen te hebben en zat vol brandbare materialen. Woedend over de corruptie van de autoriteiten gaan mensen de straat op. De #Colectiv-revolutie, zoals de beweging door de media wordt genoemd, dwingt uiteindelijk de sociaal-democratische regering op te stappen. Er wordt een tijdelijke regering van technocraten aangesteld met een mandaat van een jaar. In de daaropvolgende vier maanden sterven nog eens 37 slachtoffers aan bacteriële infecties. Dat is waar het verhaal van de documentaire Collective (Colectiv) van de Roemeense filmmaker Alexander Nanau begint. Wat volgt is een verhaal dat je steeds dieper het ziekenhuissysteem intrekt en je ten slotte in verbijstering achterlaat.

De autoriteiten hadden steeds verklaard dat de jongeren in de Roemeense ziekenhuizen goede verzorging kregen, ‘dezelfde die ze in Duitse ziekenhuizen ook zouden krijgen’. ‘Hoe kan het dan dat mensen die aan het vuur ontsnapten later in een ziekenhuis sterven?’ vraagt een vader die zijn zoon verloor aan relatief lichte brandwonden. Een andere vader is al even ontsteld. Zijn zoon zou naar een Weens ziekenhuis worden overgeplaatst, maar het ziekenhuismanagement in Boekarest weigerde de transferpapieren te tekenen. Toen de jongen eindelijk in Wenen aankwam, was zijn lichaam van top tot teen geïnfecteerd. ‘Een communicatiefout’, meldde het ziekenhuis later. ‘Daar stierf hij aan’, zegt de vader.

Nanau volgt veertien maanden lang een team van onderzoeksjournalisten onder leiding van Catalin Tolontan, destijds werkzaam bij de Gazeta Sporturilor, een sportnieuwskrant, maar ook een van de grootste en meest gelezen kranten van het land (wat veel zegt over de stand van de Roemeense media, maar dat is een ander verhaal). Tolontan vraagt zich naar aanleiding van het hoge aantal doden in de ziekenhuizen af welk desinfectiemiddel ze eigenlijk gebruiken. De journalisten ontdekken – door als ouderwetse detectives vanaf een auto met een telelens foto’s te nemen – dat de antibacteriële middelen komen van het bedrijf Hexi Pharma. Als ze de werkzame stoffen zelf in een laboratorium laten testen, blijkt dat ze met een factor tien zijn verdund. Daarbovenop verdunnen de ziekenhuizen ze ook nog eens – het gaat om honderden ziekenhuizen in het land. In deze kleine concentraties doden de antibacteriële middelen geen enkele bacterie.

Nanau observeert en ontvouwt stap voor stap de diepte van de harteloze corruptie

Na deze ontdekking zien we bij de onderzoeksjournalisten geen euforie, ze zitten zwijgend rondom de redactietafel. Geschokt. De eigenaar van Hexi Pharma, Dan Condrea, had de miljoenen euro’s die hij met deze praktijk verdiende in Cyprus op de bank staan. Dat geld gebruikte hij voor zijn eigen luxe leven, maar ook om betrokkenen om te kopen. Iedereen, van hoog tot laag, profiteerde: ziekenhuisartsen, managers, directeuren, inspecteurs. Condrea wordt opgepakt, vrijgelaten en sterft door een auto-ongeluk. Zelfmoord, moord door de ‘maffiastaat’? Hoe dan ook, hij kan niemand meer verraden. ‘Zijn geheimen zijn onze wond!’ opent de Gazeta Sporturilor die dag de krant.

De minister van Gezondheid, voorheen ziekenhuismanager, houdt vol dat 95 procent van de middelen effectief is. Maar mensen geloven het niet meer, ze gaan opnieuw woedend de straat op. En het schandaal wordt alleen maar groter. Eén arts blijkt al acht jaar eerder in het geheim documenten hierover gegeven te hebben aan de geheime dienst, hij had gezegd: ‘Dit is moord.’ Niets werd ermee gedaan, de rapporten waren verdwenen. ‘Dit is zo mind blowing’, zegt een van de journalisten van Tolontans team nadat ze dit hebben ontdekt, ‘dat ik me afvraag of mensen niet denken dat we gek zijn.’

De minister van Gezondheid treedt vervolgens af. Hier begint een tweede verhaallijn in de documentaire, waar niet alleen het journalistenteam van Tolontan wordt gevolgd, maar ook de nieuwe minister van Gezondheid, de jonge Vlad Voiculescu, een voorvechter van patiëntenrechten. Hij gaf Nanau toegang tot vergaderingen, gesprekken en overleggen, een transparantie die in Roemenië zeldzaam is. Ook hij gaat nu onderzoeken wat er mis is met het gezondheidssysteem. Tussen dit alles door volgt Alexander Nanau ook een van de overlevenden van de brand. Zij heeft ernstige littekens aan haar hoofd, armen en handen en laat zich fotograferen voor een kunstproject. Ook zij strijdt voor erkenning en stelt de corruptie aan de kaak.

Alexander Nanau observeert en ontvouwt stap voor stap de diepte van de harteloze corruptie. Als je denkt dat het niet erger kan, volgen er nieuwe onthullingen. Het gaat om veel meer dan alleen de antibacteriële middelen. Het ziekenhuismanagement is incapabel en gepolitiseerd, miljoenen euro’s aan overheidsgelden, bestemd voor de modernisering van ziekenhuizen, zijn in eigen zakken gestopt. En dan toont een klokkenluider, een arts uit het brandwondenziekenhuis, ook nog een opname waarop te zien is hoe er uit een wond van een patiënt in het brandwondenziekenhuis wormen kruipen.

‘Hoe in godsnaam kan dit worden opgelost?’ vraagt de jonge minister op een gegeven moment ontsteld aan de klokkenluider. ‘Hoe zijn de ziekenhuizen zo slecht geworden? En de artsen?’ Het antwoord van de arts is niet minder schokkend. ‘Omdat wij niet langer menselijk zijn. Alleen geld kan ons nog iets schelen.’

De documentaire eindigt niet bemoedigend. Bij de algemene verkiezingen die na een jaar worden gehouden behalen juist de sociaal-democraten, degenen die dit allemaal hebben veroorzaakt, een van hun grootste verkiezingsoverwinningen. Ze kunnen hun oude machtsposities weer innemen.


Collective is te zien in het programma Best of Fests en tijdens De Groene Amsterdammer-dag op 30 november. Voor tijden en tickets zie idfa.nl