Film

Gejaagd door wraakzucht

Film: Oldboy van Park Chan-wook

Het was de ochtend van de moord op Theo van Gogh. Natuurlijk had ik de zaal nooit moeten betreden om deze film te zien. Maar net als de andere journalisten ging ik er maar zitten, te geshockt om te weten hoe precies te handelen nu Nederland voor altijd is veranderd. Achteraf gezien was dat een goede beslissing. Wat ik op het witte doek zag, was een reflectie van de afschuwelijke werkelijkheid van buiten de bioscoop. De film Oldboy van de Koreaanse cineast Park Chan-wook handelt namelijk over haat en wraak neming. Op een gegeven moment vraagt het hoofdpersonage Oh Dae-su (Choi Min-sik): «En dan? Wat gebeurt er dan? Wanneer je klaar bent met het wraak nemen?»

Het werk is een hervertelling van Alexander Dumas’ klassieke verhaal De graaf van Monte Cristo. Dae-su is getrouwd en heeft een dochtertje, maar daar begint de film niet mee. Dae-su wordt wakker in een soort privé-gevangenis. Hij heeft geen idee waar hij is of hoe hij er terecht is gekomen. Terwijl de maanden voorbij slepen, wordt Dae-su gedwongen dit leven te accepteren. Na vijftien jaar komt hij onverwacht vrij. Opeens bevindt hij zich in de stad, met geld en een telefoon in zijn zak. Het eerste wat hij doet, is een restaurant opzoeken. Daar speelt zich een magistrale scène af: wild van haat tegenover diegenen die hem hebben opgesloten, bestelt hij octopus, die hij vervolgens levend opeet. Mido (Gang Hye-yung), een mooie serveerster, aanschouwt het tafereel met een mix van afschuw en nieuwsgierigheid. Dae-su en Hye-yung worden verliefd op elkaar. Samen proberen zij het mysterie van de opsluiting van Dae-su te ontraadselen.

Regisseur Park Chan-wook heeft iets met het thema wraak neming. Hij is bekend vanwege zijn vorige film, Sympathy for Mr. Vengeance (2002). De titel is veelzeggend. Ook in Oldboy, dat eerder dit jaar de Grote Juryprijs won op het filmfestival van Cannes, ligt de sympathie van de kijker bij hem die wraak neemt, bij de held in de film. Dat maakt het werk evenwel niet reactionair in de stijl van de talloze wraakfantasieën van de populaire cinema. Hier is Dae-su geen moordmachine, maar een slachtoffer van zijn eigen haat. Wanneer hij eindelijk oog in oog komt te staan met zijn aarts vijand, een jeugdvriend die hij lang geleden onrecht heeft aan gedaan, beseft Dae-su dat hij het had verdiend zijn halve leven opgesloten te zitten. Maar hier is de tragedie: hij is ervan overtuigd dat zijn haat gerechtvaardigd is.

Oldboy bevat weerzinwekkende scènes van geweldpleging en marteling. Zelfs gemeten naar de standaarden van Aziatische horror- en folterfilms is het een extreem werk. Dat neemt niet weg dat het een wonderschone film is, prachtig vormgegeven, geacteerd en gefotografeerd. En allerminst leeg. Integendeel, het is een teder werk over de tragiek van de moderne mens, een wezen dat wordt gejaagd door wraakzucht. Dae-su is deze mens: zowel een slachtoffer als een psychotische gevangene van zijn eigen gewelddadige natuur. Regisseur Park Chan-wook verbeeldt dit idee schitterend door Dae-su, met lang Edmund Dante-haar en een baard, in een spiegel te laten kijken. Hij ziet: een verwrongen gezicht, een spinnenweb van tegenstrijdige emoties, haat versneden met pijn en humor.

Waar leidt het allemaal toe? Dat is de vraag bij het zien van Oldboy, juist op de ochtend van de moord op Theo van Gogh, en na het daaropvolgende weekend van represailles tegen moskeeën in Nederland. Wie zich wendt tot deze film krijgt een antwoord op de vraag naar de zin van wraak neming. Het is het antwoord van Dae-su: «De pijn keert terug.»

Te zien vanaf 11 november