Gekwalificeerd geweld

Het klinkt zo simpel. Elk tv-programma krijgt een digitale kwalificatie mee en thuis zeeft de ‘violence chip’ de ongewenste beelden van de buis. Maar wordt de weggezeefde troep soms door iets beters vervangen?
DE AMERIKAANSE tv-produktie staat op het punt een ingrijpende verandering te ondergaan. Vorige maand ondertekende president Clinton namelijk een nieuwe wet die producenten van tv’s verplicht om in elk nieuw toestel een chip in te bouwen die het mogelijk maakt om programma’s die te veel geweld of seks bevatten, van het scherm te weren.

De chip ‘leest’ een digitale code die samen met het beeld wordt uitgezonden en die een kwalificatie bevat, vergelijkbaar met die van de filmkeuring. Ouders kunnen dan kiezen welke programmacategorie ze willen blokkeren. Ze kunnen de 'v-chip’ (met de 'v’ van violence) aan- en afzetten door een code in te toetsen, die ze uiteraard geheim moeten houden voor hun kroost.
De Amerikaanse tv-producenten hebben zich jarenlang verzet tegen een dergelijke 'censuur’, maar enkele weken geleden slikten ze hun bezwaren in en vormden ze een commissie die voor januari 1997 een kwalificatiesysteem zal uitwerken. Ze moesten wel, anders zou de overheid zelf een systeem ontwikkelen en invoeren.
Het is geen toeval dat die nieuwe wet het levenslicht ziet in een verkiezingsjaar. Beide partijen bieden tegen elkaar op om de kiezers ervan te overtuigen dat de family values hun dierbaar zijn. De Republikeinen bespelen dit thema al jaren en Clinton, wiens specialiteit het is om Republikeinse thema’s in te pikken, voegde zich onlangs ook bij het koor. In die context werd de invoer van de v-chip voor politici een onontkoombaar middel om te 'bewijzen’ dat hun bezorgdheid over het morele welzijn van Amerika verder ging dan woorden alleen.
DAT HET PROBLEEM reeel is, werd onlangs onderstreept door de publikatie van de National Television Violence Study. Volgens dat onderzoek is het geweldniveau op tv nog nooit zo hoog geweest als vandaag de dag. Op sommige kabelnetten bevat 85 procent van de programma’s geweld. De drie grootste netten (ABC, CBS en NBC) vertonen het minst geweld; van hun programma’s is 44 procent gewelddadig. Volgens de studie is uit eerder onderzoek al gebleken dat de overvloed van tv-geweld het gedrag van kinderen beinvloedt. Het modale Amerikaanse kind heeft tegen de tijd dat het twaalf is al 40.000 moorden en 250.000 andere gewelddaden op tv gezien.
Kinderen zouden niet alleen tv-geweld imiteren, maar ook onverschilliger worden voor echt geweld. Volgens Barbara Wilson, professor aan de University of California en medewerkster aan het onderzoek, is dat ook een gevolg van de manier waarop het geweld wordt voorgesteld. Ze wijst erop dat tv-geweld in 73 procent van de gevallen geen onmiddellijke gevolgen heeft voor de dader. Tegen het einde van de doorsnee show is 62 procent van 'de slechten’ gestraft, maar slechts 15 procent van 'de goeden’ ondervindt enig nadeel van het geweld dat ze hebben gebruikt. Hierdoor worden kinderen volgens Wilson blind voor de gevolgen die geweld in het echte leven heeft.
Het seksaanbod op tv werd in bovengenoemde studie niet onderzocht. Maar uit eerder onderzoek bleek dezelfde tegenstelling tussen het overaanbod van prikkels en de bijna-afwezigheid van een realistische behandeling van het onderwerp. De modale Amerikaanse tiener ziet jaarlijks 14.000 seksuele situaties op tv. Maar in minder dan een op de 85 gevallen wordt er gesproken over zoiets als anticonceptie. Ondanks de aids-epidemie weigeren de belangrijkste tv- netten reclame voor condooms uit te zenden. Zelfs een algemeen spotje dat voorbehoedsmiddelen promoot, kon niet door de beugel.
Dit toont een probleem dat niet zal worden opgelost door de v-chip. Tieners zullen niet noodzakelijk opgroeien tot betere mensen doordat alle seks en geweld van hun tv-scherm wordt geveegd. Want hoeveel programma’s zijn er nu die jonge mensen op een eerlijke manier iets over seks en geweld bijbrengen? En de schaarse die er zijn, zullen volgens sommigen door de v- chip sneuvelen.
Richard Cotton, de vice-president van NBC, voorspelt dat de zelfcensuur van de grote tv-netten zal toenemen. 'Onze grote vrees is dat kijkers en adverteerders de kwalificaties verkeerd zullen begrijpen’, zegt hij, 'dat ze geinterpreteerd zullen worden als een negatief etiket - ongeacht hoe goed een programma is, ongeacht of het enige sociale waarde heeft. Programma’s die een restrictieve kwalificatie riskeren, zullen nooit worden gemaakt.’
Ook Dick Wolf, producent van Law and Order, een politieserie op NBC die wordt geprezen voor zijn realisme, vreest dat programma’s als het zijne door het kwalificatiesysteem in gevaar komen. 'Nu al trekken bedrijven reclame terug als we reele problemen als abortus of euthanasie aanpakken. De v-chip zal de situatie alleen maar verergeren. Bedrijven zullen onder druk gezet worden door conservatieve groepen om niet te adverteren in programma’s die als “niet voor kinderen” gekwalificeerd worden.’
Donald Wildmon, voorzitter van de American Family Association, een rechts- christelijke groep die met boycotdreigingen adverteerders tracht weg te jagen van controversiele programma’s, hoopt dat dit inderdaad zal gebeuren. 'Als een programma een restricted-kwalificatie krijgt, zullen vele bedrijven het laten vallen’, meent hij.
Het meest omstreden programma op de Amerikaanse tv is ABC’s NYPD Blue. Ook deze politieserie oogst lovende kritieken wegens haar realistische portrettering van grote-stadsproblemen. De show haalt steevast hoge kijkcijfers. Niettemin moet ABC reclametijd in NYPD Blue al jarenlang tegen verlaagd tarief verkopen, vooral omdat er soms bloot in te zien is. Toch is de v-chip geen bedreiging voor NYPD Blue, zegt ABC-baas Robert Iger. Integendeel: 'Als de v-chip shows als NYPD Blue ontoegankelijk maakt voor kinderen, krijgen de programmamakers meer vrijheid om voor een volwassen publiek te werken.’
Maar die vrijheid zal beperkt blijven tot een select gezelschap van programmamakers. Een net als ABC mag dan bereid een jaarlijks verlies van zo'n twintig miljoen dollar aan reclame-inkomsten te incasseren omdat controversiele kwaliteitsprogramma’s goed zijn voor het imago van het net, dat wil niet zeggen dat het risico’s wil nemen met de rest van zijn programmering.
De situatie ligt anders voor tv-netten die enkel via kabel te zien zijn. Zij halen de helft van hun inkomsten uit abonnementsgelden en zijn dus minder afhankelijk van adverteerders. Voor die kabelnetten belooft het v-chip-tijdperk dus meer vrijheid. En omdat seks en geweld nu eenmaal kijkers lokken, hopen ze die vrijheid te gebruiken om hun publiek te vergroten ten koste van de tv-netten die van reclame leven. Het is niet toevallig dat de bovenvermelde studie over tv-geweld, die een belangrijk argument werd voor de invoering van de kwalificatieplicht, werd gefinancierd door de vereniging van kabelnetten.
OMDAT DE V-CHIP pas in 1998 zijn intrede zal doen, en dan alleen in nieuwe tv’s, zullen de meeste Amerikaanse ouders zich moeten behelpen met het kwalificatiesysteem. Hoe dat er uit zal zien, weet nog geen mens. Hoeveel categorieen zullen er worden ingevoerd en op welke shows zullen ze worden toegepast? Zal het geweld in tekenfilms van pakweg Bugs Bunny op dezelfde manier worden beoordeeld als Robocop? Het enige wat voorlopig vaststaat is dat sport- en nieuwsprogramma’s niet zullen worden gekwalificeerd, hoewel sommige sporten zeer gewelddadig zijn en de grens tussen nieuws en amusement in sommige programma’s wel erg vaag geworden is. Shows als Hard Copy noemen zich nieuwsprogramma’s, maar bevatten veel seks en geweld. Het zou ironisch zijn als juist zij aan de kwalificatie ontsnappen.
De commissie die het kwalificatiesysteem opstelt, zou zich baseren op de kwalificeringen van de filmkeuring. Volgens Barbara Wilson zijn die streng voor seks, maar tolerant voor geweld: 'Ze vragen zich niet af wat schadelijk kan zijn voor kinderen, maar wat hun ouders aanstoot zou kunnen geven.’ Sommigen vinden de hele discussie irreeel omdat het systeem in praktijk sowieso niet kan werken. De Amerikaanse tv- netten zenden samen zo'n 600.000 uren per jaar uit, duizend keer meer dan wat de keuringscommissie in de filmindustrie moet verwerken. Bovendien krijgen de netten veel shows pas enkele uren voor ze worden uitgezonden in handen. Het lijkt onvermijdelijk dat het kwalificatiesysteem zal leiden tot willekeur. 'We hebben iets beloofd wat we onmogelijk kunnen waarmaken’, zegt Barry Diller van Fox-tv.
En wordt het Amerikaanse kind er beter van? Peggy Charren, voorzitster van de groep Action for Children’s Television, is niet optimistisch: 'Ouders die er nu niet naar omkijken wat voor soort televisie hun kinderen zien, zullen door de kwalificeringen niet plots verantwoordelijk gedrag gaan vertonen. Maar het ergste is dat de druk op de tv-makers om betere programma’s te brengen hierdoor zal verminderen. Ze kunnen nu zeggen dat ze hun plicht hebben gedaan. Alsof hun shows minder idioot worden als het geweld erin is afgezwakt.’