Gele rozen

‘GEEN TWIJFEL mogelijk, die moties redden het best wel!’ schreeuwt iemand vanachter een biertje. De stemming is opperbest en het vertrouwen aan de bar van De Kargadoor aan de Utrechtse Oude Gracht is wel heel erg groot. De D66-leden van de groep Opschudding zijn ervan overtuigd dat hun vernieuwingsijver op het partijcongres van aanstaande zaterdag beloond zal worden. De ongeveer twintig moties die de congresserende Democraten dan in Gouda voor de kiezen krijgen, moeten er bij de rommelende partij wel door kunnen komen. Er moet immers iets, want de partij is het spoor volkomen bijster, is de algehele teneur. Was bij de oprichting van D66 ruim dertig jaar geleden het ‘opblazen’ van het politieke bestel nog een zaligmakend doel, de afgelopen kabinetsperiode leek de partij juist door het bestel te worden opgeblazen.

Het treurige verhaal van de Democraten spreekt boekdelen. Door kabinetsdeelname in Paars I tussen de massieve blokken van PvdA en VVD in, was er wat weinig mogelijkheid tot profileren, met dramatische peilingen eind 1997 tot gevolg. Intern gedonder: de auteur van het verkiezingsprogramma die zich met een beroep op het groene imago van D66 van zijn eigen, op economische groei gerichte tekst distantieerde; oude rot Hans van Mierlo die zich niet langer verkiesbaar stelde; nieuwe belofte Hans Wijers die ook al afhaakte; dramatisch verlopen verkiezingen met een verlies van tien van de vierentwintig zetels; een rapport van het eigen wetenschappelijk bureau waarin de partij genadeloos ‘gebrek aan visie en durf’ werd verweten; en, vorige week nog, scherpe kritiek op de campagne van een terugblikkende Wijers.
IN HET TROOSTELOZE zaaltje in Utrecht waar Opschudding de afgelopen maanden in alle beslotenheid broedde op de beschaafde coup van aanstaande zaterdag, zijn de symptomen allemaal genoegzaam bekend. Een bescheiden groepje partijgenoten ging afgelopen zondag in op de uitnodiging voor de eerste bijeenkomst van Opschudding, 'voor alle burgers van de wereld’. Omdat de huiskleur van D66 - aansluitend bij de buitenlandse zusterpartijen - volgens de Opschudders geel moet worden, zijn de circa dertig drijvende krachten achter het initiatief te herkennen aan een gele roos op het brevet.
Maar wat willen die rozen nu eigenlijk? 'Laat ik voor de goede orde even de kernnoties toelichten’, zegt Lousewies van der Laan, de gehaaide pr-juffrouw die zichzelf graag als het gezicht van Opschudding presenteert. Ze zit gewoon in de zaal, maar meent als voorlichtingsdeskundige (ze is woordvoerder van eurocommissaris Van den Broek) het presidium achter de tafel te moeten bijstaan. 'Op verjaardagsfeestjes is het voor leden van D66 altijd zo moeilijk uitleggen waar de partij nu eigenlijk voor staat’, zegt ze. 'Opschudding wil daarom dat de identiteit van D66 duidelijk wordt. Er moet duidelijkheid komen over de “kernwaarden” van D66. Door als ondertitel “sociaal-liberaal” te kiezen, zijn we duidelijk te plaatsen in het politieke spectrum.’
Dat is wel nodig ook, zegt Erwin Nypels, oud-kamerlid en medeoprichter van D66. Hij is een van de leden die is ingegaan op de uitnodiging van Opschudding om deze zondag nadere toelichting te krijgen. Na lezing van het (gele) boekje met moties en voorstellen, verklaart Nypels zich nu 'sympathisant’ met de jongelingen die nog nauwelijks in de wieg lagen toen hij met Hans van Mierlo c.s. de partij oprichtte. Hij stelt zich morrend maar even voor aan zijn nieuwe publiek als hij breedsprakig zijn steun betuigt aan de motie voor een ondertitel. 'Wij maken enorme partijprogramma’s. In verkiezingstijd moet er echter duidelijkheid zijn: je kan op de affiches niet dat hele verhaal afdrukken.’
Even later: 'Enorme schommelingen in het kiezersaantal van een partij komen hard aan. Bij D66 zijn die schommelingen altijd groter geweest dan nodig was. Ik ben zeer tevreden over de politieke koers die we gevoerd hebben, maar de presentatie is ronduit slecht geweest. We hebben teveel de nadruk gelegd op allerlei programmapunten en niet op de samenhang hier tussen. Er is te lang gesuggereerd dat pragmatisme de grondslag van de partij is. Dat is niet waar: pragmatisme is slechts een manier van politiek bedrijven, de grondslag van de partij ligt in sociaal-liberale doelstellingen. Als je de indruk wekt dat pragmatisme de grondslag is, geef je aan een opportunistische partij te zijn.’
Hans van Mierlo is vanaf de oprichting van D66 fervent tegenstander van een ondertitel. De angst om wel een ideologie op te pakken, zit diep.
Nypels heeft met deze heilige huisjes geen moeite: 'De motie van Opschudding is juist een mogelijkheid om duidelijk te maken dat ook wij idealisten zijn.’ Zelfs het bij de Democraten zwaar beladen woord 'beginselverklaring’ is geen taboe meer. Met een beetje goede wil komen flink wat moties op het belangrijke congres van aanstaande zaterdag er wel doorheen, verwacht Nypels.
VEEL MOTIES van Opschudding werken de bureaucratie in de hand en kosten vaak veel geld waardoor de ledenbijdrage omhoog moet, luidt de kritiek vanuit het partijbestuur. Dat is ook een van de bezwaren in het zaaltje in Utrecht.
De gele rozen zien evenwel geen probleem: met een professionele partijvoorzitter komt er een goede organisatie waarvan gewoon meer mensen lid willen worden.
De mythe dat het niet te betalen is moet van de baan, klinkt het vanachter de voorzitterstafel. Overigens ook de mythe dat we te vergelijken zijn met Niet Nix binnen de PvdA, merkt Lousewies van der Laan voor haar beurt vanuit de zaal op: 'We zijn D66-leden met een visie.’
Toch is de vergelijking met Niet Nix lang niet gek. Vooralsnog beperkt de visie van Opschudding zich immers tot aanmerkingen op identiteit en partijstructuur; inhoudelijke thema’s zijn ver te zoeken. Ook op dit kritiekpunt hebben de Opschudders zich voorbereid. Wanneer op het partijcongres de moties zijn aangenomen, zal Opschudding II direct via een inhoudelijke doorstart thema’s gaan aandragen. Pas dan is dat echt zinvol. Wie reeds nú zijn ei kwijt wil kan op een blanco A4'tje drie politieke issues noteren, 'dingen waarover je het wil gaan hebben’.
'Zeg nooit meer dat wij geen oog hebben voor de inhoud’, klinkt het drie uur later wanneer aan de muur van De Kargadoor een bonte verzameling nogal voor de hand liggende kreten hangt. Opschudding opteert voor een inhoudelijke discussie over 'mobiliteit’, 'asielbeleid’ en 'economie en milieu’, blijkt uit de briefjes.
De organisatoren kijken terug op een constructieve middag die een doorbraak op het congres van aanstaande zaterdag iets dichterbij heeft gebracht.