Geliefden in de woestijn

Craig Thompson, Habibi, € 34,90

Wie een recensie over het nieuwe boek van striptekenaar Craig Thompson wil schrijven, kan er niet omheen dat zijn vorige boek, Een deken van sneeuw (Blankets), een recente mijlpaal in de jonge geschiedenis van het genre graphic novel was. In 582 bladzijden vertelde Thompson een intiem autobiografisch verhaal over opgroeien in een streng religieus gezin. Een deken van sneeuw won stapels prijzen (waaronder de Grand Prix Angoulême), verscheen in 23 talen en werd door Time Magazine tot beste stripboek van 2003 uitgeroepen. Hoe dan ook, wie dit boek nog niet heeft gelezen maar wel af en toe een goed stripboek kan waarderen, kan er eigenlijk niet omheen. Maar wat ging Thompson na dit briljante boek doen? Zou het hem lukken om Een deken van sneeuw 2 te tekenen? Opvolgers van bestsellers zijn lastig, weten veel eendagsvliegen, dus nam Thompson de tijd. Hij reisde veel, sprak met hordes journalisten en hield een getekend dagboek bij, dat verscheen als Carnet de voyage. Maar waar bleef toch die opvolger?
Die opvolger heet Habibi en daarmee laat Thompson zien zeker geen eendagsvlieg te zijn. Alleen al de omvang is indrukwekkend: 672 bladzijden tjokvol getekend met prachtige, gedetailleerde platen vol symboliek, uitgebreide achtergronden en heel veel personages. Thompson moet wel lange dagen maken en nooit iets anders doen dan tekenen. Dat bleek eigenlijk ook al uit zijn dagboek; wanneer hij maar even alleen op een terras zat, pakte hij zijn dagboek erbij. Vanwege de omvang van Habibi is het jammer dat de uitgever kiest voor een relatief goedkope paperbackuitgave in plaats van een gebonden versie. Als je het boek even weglegt, moet je oppassen dat er geen pagina’s losraken. Ook het omslag schreeuwt om een luxueuzer uitgave die beter is afgewerkt, zoals de originele Engelse versie. Bordeauxrood met gouden letters en motieven valt tegen op een stuk karton.
Maar dat zijn keuzes van de uitgever, die op deze manier wel veel mensen zal bereiken die een duurder stripboek links zouden laten liggen. Dat zou ook weer jammer zijn, want Thompson vertelt met Habibi een interessant en tragisch avonturenverhaal. Het Arabische habibi betekent ‘mijn geliefde’ en slaat op de liefde tussen 'de mooie, geheimzinnige Dodola en de trouwe Zam’, zoals de achterflap het noemt. Dodola wordt als negenjarig meisje uitgehuwelijkt aan een oude kalligraaf, die haar de kneepjes van het vak leert. Wanneer hij wordt vermoord, belandt ze bij een slavenhandelaar waar ze de driejarige Zem (in het boek is Zam wel vertaald) ontmoet. Ze vluchten de woestijn in en betrekken samen een oude boot die onder het zand begraven ligt. De jaren gaan voorbij terwijl Dodola Zem opvoedt. Ze verkoopt haar lichaam aan bedoeïenen voor voedsel, Zem haalt water bij een stuwmeer. Dodola beschouwt Zem als haar zoon, blijkt ook als ze jaren later zelf zwanger wordt. Als Zem ouder wordt staart hij wel erg lang naar zijn 'moeder’ tijdens het gezamenlijke bad. Dus gaan ze voortaan apart baden.
Tijdens hun eenzame jeugd in de woestijn vertelt Dodola Zem verhalen uit de koran en het Oude Testament. Een kans die Thompson aangrijpt om flink uit te pakken en ons te laten zien hoe goed hij kan tekenen. Niet alleen de verhalen die Dodola Zem vertelt zijn oudtestamentisch, hun eigen levens zouden ook niet misstaan in een spektakelfilm uit de jaren vijftig. Zo communiceert Zem met een giftige slang die letters vormt en wordt hij later door die slang gered. Dodola’s prostitutie aan de karavanen heeft verhalen op gang gebracht over een 'geestcourtisane van de woestijn’. De sultan met een overvolle harem is verveeld en wil die nieuwe attractie graag zien, dus wordt Dodola toegevoegd aan zijn collectie en verdwijnt ze achter de 'Poorten der Gelukzaligheid’. Dodola weet zich stoutmoedig te handhaven. Helemaal als ze ook nog zwanger wordt van de sultan. Een bijzonder spectaculaire scène is Dodola’s poging tot ontsnapping waarbij ze een heel leger van soldaten en eunuchen telkens net voor weet te blijven.
Zem heeft ondertussen minder geluk en belandt in de riolen van de stad zonder geld, eten of drinkwater. Uit wanhoop en omdat hij zich schaamt over de fantasieën over Dodola klopt hij aan bij een club eunuchen die hem wel willen helpen. Dodola kan haar geadopteerde zoon maar niet vergeten, net zoals Zem maar blijft fantaseren over zijn 'moeder’ die hij een keer volgde naar de karavanen. Zo gaan hun enerverende levens door, nu en dan onderbroken met verhalen uit Duizend-en-één-nacht of episodes uit de koran en de bijbel. Het is opvallend dat dit verhaal zich in het hier en nu afspeelt en niet ergens in de Middeleeuwen, zoals je denkt tijdens het lezen. Wie goed oplet, ziet Dodola’s man op pagina 3 wegrijden op een motor, de enige tijdsmarkering in het begin van het verhaal. Later blijkt dat de stad van Dodola en Zem vol wolkenkrabbers staat en dat het paleis van de sultan ergens in een hoekje is verstopt. Dat is verrassend, maar maakt voor het verhaal niet zo gek veel uit.
Habibi maakt zijn naam waar en is daadwerkelijk een tijdloos verhaal over een tragische liefde, maar dat is niet het enige. Thompson heeft nog een paar andere thema’s verwerkt in deze avonturenroman. Zo is er overduidelijk veel religie aanwezig in de passages waarin verhalen uit de koran worden verteld. Die combineert hij soms met christelijke verhalen en zo toont hij aan dat er niet zo veel verschil is tussen de religies. Religie is een thema dat vaak bij Thompson terugkeert, die immers streng christelijk is opgevoed. Een ander thema is de wreedheid van de seksualiteit. Dodola wordt al vanaf haar negende misbruikt door een oude man, prostitueert zich vervolgens voor voedsel en gaat daar in de harem mee verder. Zems ontluikende seksualiteit krijgt perverse trekken omdat hij fantaseert over zijn moeder. Daar komt hij niet echt overheen en ook omdat hij geen geld en eten heeft, sluit hij zich aan bij een groep eunuchen. Ook dit thema keert bij Thompson terug, dat heeft wellicht te maken met nare gebeurtenissen uit zijn eigen jeugd waarover hij in Een deken van sneeuw vertelt.
Het is verbazingwekkend dat Thompson in zo'n korte tijd zo'n lijvig en goed gedocumenteerd boek heeft weten te produceren. Het is alleen de vraag of dit boek nu echt zo dik had moeten zijn. Het verhaal gaat soms erg veel heen en weer van de ene uithoek naar de andere, ontsnappingen en uitweidingen. Maar taai of langdradig wordt het nergens, het verhaal blijft soepel leesbaar. Gezien Thompsons overvloedige tekenstijl is de omvang wel verrassend. De tekenaar lijkt zich te verliezen in de gedetailleerde platen vol kalligrafie, die doen denken aan middeleeuwse miniaturen. In een tijd waarin strips voor volwassenen vaak vuistdikke graphic novels zijn, is het zeldzaam dat een tekenaar zich zo uitslooft. Je komt steeds meer stripverhalen tegen met het uitgangspunt less is more, misschien mede door tijdgebrek of omdat dat in de mode is. Craig Thompson is een van de weinige auteurs die juist het tegenovergestelde doet, en daarvoor kun je niets anders dan bewondering hebben.

CRAIG THOMPSON
HABIBI
Vertaald door Waldemar Noë, Oog & Blik / De Bezige Bij, 672 blz.