Televisie

Gelukszoekers allemaal

Televisie Cellenblok K

Zonsopgang. Weids landschap. Van achter een zandheuvel klimmen zeven mannen te voorschijn. Er is muziek – plechtig, geheimzinnig, geladen. Ze stellen zich op voor een groepsportret. Dan zie je hun gezichten close: huidskleuren en gezichtstrekken verraden dat ze van heinde en ver komen. Naar Noord-Europa, want dit is niet wat het even leek, savanne of woestijn, maar een zandverstuiving in Gelderland. Ze gaan zitten en kijken geconcentreerd naar wat wij niet zien. Intens, verbijsterd. Eentje met de hand half voor de ogen als een kind dat een griezelfilm ziet. Het blijkt een monitor waarop beelden van een brandend gebouw. Zij waren daar toen die brand uitbrak in het uitzetcentrum op Schiphol. Elf van hun lotgenoten overleefden niet. Zij wel. Illegalen die zouden worden uitgezet. Om beurten vertellen ze over hun achtergrond en geschiedenis tot aan hun detentie. Sommige verhalen in het Engels, andere in het Nederlands, van gebroken tot goed. Gelukszoekers allemaal, een term die voor bijna elk mens opgaat, maar die in de context van migratie een denigrerende betekenis heeft gekregen, scheldwoord werd. Waarmee ik me niet schaar achter de muurleuze ‘geen mens is illegaal’ die impliceert dat alle grenzen open moeten. Dan vertellen ze over de brand, over wat ze zagen en ervoeren. Een onthutsend verhaal van incompetentie dat we kennen en dat twee ministers de kop kostte.

Toch is er groot verschil tussen dergelijke informatie via de journalistiek tot je krijgen en die horen uit de mond van direct betrokkenen. Die, zij het anders dan de doden, ook slachtoffer zijn, zelfs als ze door deze verschrikking een verblijfstitel kregen. Want door mimiek, intonatie en lichaamstaal wordt akelig duidelijk dat hun leven onherstelbaar is veranderd. Niet alleen door het besef van waaraan ze ontsnapten; niet alleen door de dood van mensen die ze kenden; vooral ook door wat er gebeurde in die nacht nadat ze ‘gered’ waren. Dat is namelijk niet alleen een verhaal van incompetentie maar ook een van onmenselijkheid en ontmenselijking. Het gros van de overheidsdienaren die betrokken waren bij de ‘afhandeling’, van eerste alarm tot aan de aflevering van overlevers op de Rotterdamse detentieboot, schoot totaal te kort in de benadering van mensen die ze kennelijk niet anders dan als wetsovertreders, als profiteurs, als gevaar voor de samenleving konden zien. Dat is wat Kees Vlaanderens documentaire Cellenblok K laat zien. En wat het toevoegt aan de Van Vollenhoven-reportage. En dat is verschrikkelijk want het duidt op een geperverteerde, zieke mentaliteit. Of daar een zandverstuiving voor nodig is en muziek die alles kwadrateert, ik weet het niet. Maar het werkt: Human, maandag 23 oktober, 23.10, Nederland 2. Bij mij drong zich vooral een derde minister op, die, terwijl het vuur nog smeulde vertelde dat er absoluut geen fouten waren gemaakt en dat de afhandeling en nazorg al helemaal voortreffelijk waren. Zij zit er nog.

Vrolijker tips. Eerder dan gepland brengt de nps Extras van en met Ricky Gervais. Dezelfde briljante etterbak als in The Office; dezelfde pijnlijke humor waarnaar je toch moet kijken. Maar toch heel anders. Spelend op de set van speelfilm en tv-serie Onder figuranten. Vanaf woensdag 25 oktober.

Zondag trouwde een vriend, steunpilaar van dit weekblad. Hij zong zijn bruid toe: liefdeslied van Bob Dylan in de vertaling van Henkes en Bindervoet. Roerend. Moeiteloos had hij gepast in Jos de Putters How Many Roads, over mensen voor wie Dylan veel, heel veel, betekent. Donderdag 26 oktober, 23.12 op Nederland 2.