Persbericht

Gemeenten over de schreef met steun aan profvoetbal

Bijna alle gemeenten met een betaald-voetbalclub hebben de afgelopen vijf jaar steun gegeven aan het profvoetbal. Dat deden ze via leningen, garantstellingen, huurverlagingen, grond-, vastgoed- en aandelentransacties. Die financiële banden hadden tussen 2011 en nu een waarde van zo’n 230 miljoen euro, blijkt uit onderzoek van Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek.

In veel gevallen lijkt sprake van ongeoorloofde staatssteun. Betaald-voetbalclubs gelden als gewone commerciële ondernemingen, die niet zomaar financiële voordelen van de overheid mogen krijgen. ‘Dat kan alleen als de steun marktconform is’, zegt jurist Maarten Aalbers, staatssteunexpert aan de Universiteit Leiden. ‘Als een gemeente geld leent aan een voetbalclub moet ze daarvoor dezelfde rente rekenen als een bank zou doen. Maar in de praktijk lenen banken überhaupt geen geld aan voetbalclubs, omdat het risico te groot is. Gemeentelijke steun aan voetbalclubs is dus bijna altijd staatssteun.’

Ook Ben van Rompuy, onderzoeker op het gebied van sportrecht aan het Asser Instituut, ziet dat gemeenten het veelal niet zo nauw nemen met de Europese regels voor overheidssteun: ‘Het is schokkend om te zien dat veel gemeenten nog altijd ongeoorloofde steun geven aan betaald voetbal. De sport zou er ook financieel gezonder van worden als er niet altijd een suikeroom is die de clubs komt redden.’ Volgens Van Rompuy maken gemeenten steunconstructies soms onnodig ingewikkeld, waardoor het niet meer transparant is.

Steun aan voetbalclubs is onder voorwaarden wel mogelijk. Maar dan moeten gemeenten steunmaatregelen wel aan Brussel melden. ‘Dat doen ze meestal niet. Ze willen geen slapende honden wakker maken’, zegt Aalbers, die eerder werkzaam was bij Europa Decentraal, een vraagbaak waar lagere overheden terecht kunnen met vragen over Europese regelgeving. ‘Soms stellen gemeenten niet de vraag: “Hoe redden we onze betaald-voetbalclub netjes volgens de regels?” Maar: “Hoe groot is de pakkans?”’

Die pakkans is niet groot. In 2011 begon de Europese Commissie een onderzoek naar staatssteun aan vijf Nederlandse clubs. De grootste was PSV, dat in 2011 de grond onder stadion en trainingscomplex aan de gemeente Eindhoven verkocht voor 48 miljoen euro – en dezelfde avond nog bekendmaakte voor achttien miljoen euro nieuwe spelers te contracteren. Maar na de pittige tussenconclusie in 2013 dat waarschijnlijk sprake is van staatssteun bleef het stil. Het wachten is nog altijd op een definitief oordeel.

Aalbers: ‘Brussel zit met het dossier in zijn maag. Europa is al niet geliefd. Door ook nog het voetbal aan te vallen, maakt Europa zich helemaal onsterfelijk impopulair. Bovendien: er zijn grotere problemen. Liever wil de Commissie zich richten op staatssteun via belastingdeals, zoals met Apple en Starbucks.’

Zo kunnen gemeenten in principe gewoon doorgaan met steun aan het profvoetbal. De gemeente Kerkrade bijvoorbeeld kocht de aandelen in het stadion van Roda JC, verlaagde vervolgens de huur en nam ook de hypotheek over, nadat de bank die had opgezegd omdat Roda niet aan zijn verplichtingen voldeed. Vorig jaar streepte de gemeente een huurachterstand van 1,1 miljoen weg tegen een onduidelijke vordering die Roda nog op het stadion zou hebben. Een stapeling van steunmaatregelen die volgens Aalbers moeilijk te rijmen is met het Europees recht: ‘Zelfs met een beroep op de vrijstelling wordt dat lastig. Exploitatiesteun is er niet om maar voort te modderen.’

‘Het gaat maar door’, zegt SP-raadslid Marianne Laumann. ‘Roda geeft jaar na jaar meer geld uit dan er binnenkomt. Het meeste gaat op aan hoge salarissen en transfersommen. Het valt niet aan burgers uit te leggen dat de gemeente financiële risico’s neemt met belastinggeld om Roda te helpen. Zeker in Kerkrade, waar het gemiddelde inkomen erg laag is.’ In Groningen wordt de plaatselijke FC door raadsleden ‘Rupsje Nooitgenoeg’ genoemd, sinds de club via een ingewikkelde constructie een dure lening kon aflossen met geld van de gemeente. ‘Een duidelijk geval van ongeoorloofde staatssteun’, meent sportjurist Van Rompuy.

De kans dat de Europese Commissie opnieuw een staatssteunonderzoek begint naar Roda JC of FC Groningen is nagenoeg nihil. Het vorige onderzoek, naar onder meer PSV, kwam tot stand dankzij een gepensioneerde VWS-ambtenaar, die een hele reeks klachtbrieven over staatssteun aan Brussel schreef. Maar die route werd in 2013 afgesneden. Sindsdien neemt de Commissie alleen nog klachten in behandeling van partijen die door staatssteun zelf economisch benadeeld zijn. In het geval van voetbalclubs dus: andere voetbalclubs.

Maar die zullen niet snel een klacht indienen. Er zijn immers nauwelijks clubs die niet op de een of andere manier overheidssteun ontvangen. ‘Als een andere club een slimme deal weet te sluiten met de gemeente ga ik daar niet over klagen’, zegt Hans Nijland, directeur van FC Groningen. ‘Dan zeg ik: gefeliciteerd, goed gedaan!’


Lees de achtergronden in De Groene Amsterdammer, via Blendle en op platform-investico.nl.
De interactieve kaart hierboven werd gemaakt door Adriana Homolova.