H.J.A. Hofland

Gemuilkorfd poedeltje

Heeft Nederland nog een buitenland? Te oordelen naar de programma’s van de grote partijen en de Algemene Beschouwingen zou je het niet zeggen. Wel bezorgdheid over terrorisme, aandacht voor de veiligheid en anderhalf duizend soldaten aan het ‘grimmiger’ wordende front in Uruzgan, maar niets wat ook maar in de buurt van een dieper gaand debat over een buitenlandse politiek gaat. Ja, minister Bot heeft onlangs tegen collega Rice zijn bezorgdheid uitgesproken over de geheime gevangenkampen van de cia en laten weten dat hij zich bij een eerdere gelegenheid door haar bij de neus genomen voelde. Mij verbaast het eerlijk gezegd dat hij daar verbaasd over was. De Amerikaanse regering is al op z’n minst vier jaar bezig de hele wereld bij de neus te nemen. Nederland is daarbij een van de gewilligste landen geweest, vaak tegen beter weten van de regering in. Terwijl de strijd van president Bush tegen het internationaal terrorisme zich verder tot een catastrofe ontwikkelt, terwijl het nieuws over deze ontwikkeling iedere dag in de Amerikaanse pers op de voet wordt gevolgd, blijft Nederland – zijn ministers en verreweg de meeste van zijn politici – er het zwijgen toe doen. We gedragen ons als een satelliet van Moskou in de Koude Oorlog. Lezen ze in Den Haag wel eens een Amerikaanse krant?

Toen begin dit jaar het besluit werd genomen om een detachement naar Afghanistan te sturen, was de toestand daar nog relatief kalm. Het zou dus volgens de betrokken ministers voornamelijk een wederopbouwmissie worden, al kon er soms geschoten worden. Toen kwam minister Kamp vertellen dat het vooral in Uruzgan en de naburige provincies gevaarlijker werd. Dientengevolge kon ook van de Nederlanders een ‘robuust’ optreden worden verwacht. Niet het bevrijde Afghanistan was aan zijn wederopbouw bezig, maar de Taliban. Sinds een maand of drie, vier zijn de berichten steeds slechter geworden. Afghanistan dreigt zich tot het volgende Irak te ontwikkelen, heb ik op 25 mei in De Groene Amsterdammer geschreven.

Het omslagverhaal van Newsweek van 2 oktober heeft als titel Losing Afghanistan. In een reportage wordt nader verklaard hoe en waar de Taliban terrein winnen en waarom. Nadat de Amerikanen daar vijf jaar geleden in een snelle oorlog de overwinning hadden behaald, is de wederopbouw verwaarloosd. Het land heeft alle eigenschappen van een failed state. Een deskundige, Jim Dobbins, die in voormalig Joegoslavië het Amerikaanse aandeel in de wederopbouw heeft geleid, zegt dat nu in Afghanistan ‘de armzaligste, armoedigste poging tot nation building uit de geschiedenis wordt ondernomen’.

De voormalige opperbevelhebber van de Navo in de Joegoslavische oorlog, generaal Wesley Clark, somt de fouten van de afgelopen vijf jaar op. Het treurigste is dat we het allemaal al weten. ‘Succes is nog altijd mogelijk’, zegt hij. ‘Maar vergis je niet. We zijn daar niet aan de winnende hand.’ De Navo heeft er nu veertigduizend man en desondanks gaat het beter dan ooit met de opiumteelt, en slechter met de veiligheid, en stagneert de wederopbouw. En dan komt Clark tot onze eigen fout: ‘De Navo heeft de Amerikaanse strijdkrachten bijgestaan, maar zonder van Amerika een winnende politieke en militaire strategie te verlangen.’ Juist. Daar gaat het om. Niet alleen Nederland, de Navo zelf heeft zich neergelegd bij wat in Washington is bedacht, en zich zodoende als satelliet gedragen.

Bush heeft Nederland en andere leveranciers van troepen geprezen. Waarom? Omdat deze leden van de Navo hem in staat hebben gesteld Amerikaanse troepen naar Irak over te brengen teneinde daar verder te gaan met de mislukkingen van hun eigen opperbevelhebber. Na drieënhalf jaar oorlog raken de Amerikaanse soldaten daarbij ‘overwerkt’. In Amerika zelf groeit het verzet tegen dit alles. De contouren van het complex-Bush, Cheney, Rumsfeld en Rice, worden steeds scherper. Guantánamo, een concentratiekamp met volstrekt rechteloze gevangenen, blijft nog jaren in bedrijf. Er mag niet meer worden gemarteld, maar de grenzen van de geheime ondervragingstechniek zijn verlegd. Een geheim rapport waaruit gelekt is zegt dat de oorlog in Irak het terrorisme heeft doen toenemen. Enzovoort.

Met onze steun aan de oorlog in Irak, later onze actieve militaire aanwezigheid en nu het Nederlandse detachement in Afghanistan hoort de ‘oorlog tegen het terrorisme’ tot de belangrijkste hoofdstukken van onze buitenlandse politiek. We zien dat het er niet goed mee gaat, en we doen er het zwijgen toe, op conferenties, in de Tweede Kamer. Tony Blair werd wegens zijn hondentrouw het poedeltje van Bush genoemd. Hij blafte destijds nog beter dan het baasje. Nederland doet het nóg beter. Het blaft niet eens meer: het heeft zichzelf gemuilkorfd terwijl het achter het baasje aanloopt. Braaf poedeltje.