Inleiding

Geniet, maar met steeds meer mate

Reageer online

Medium hoofdcommentaar nanny

Zou de PTB de komende verkiezingen de kiesdrempel halen? De PTB? Dat is de Partij Tegen Betutteling (voorheen Rokerspartij), die een aantal jaren geleden werd opgericht om tegenwicht te bieden aan ‘de steeds meer toenemende neiging van de overheid voor ons allen te bepalen wat goed voor ons is en ons vervolgens via regelgeving te dwingen onze levenswijze daaraan aan te passen’. Al klinkt ‘steeds meer toenemend’ nogal dreigend en liegen ook de voorbeelden van nieuwe betuttelingsplannen op de site van de partij er niet om – verplichte zijwielen voor fietsers boven de 55 en een algeheel rookverbod op balkons – het rookverbod dat 1 juli is ingegaan, heeft niet tot revoluties of zelfs maar iets als een staking geleid. Terwijl er, of je nu rookt of niet, de nodige argumenten tegen in stelling zijn te brengen. Wat voor samenleving krijg je als gezondheid een dictaat wordt? Wat betekent het als elke roker (of naar believen: drinker, ecstasy-slikker, zwaarlijvige, pornoliefhebber, et cetera) op z’n best als patiënt en anders als onverantwoord, wilszwak of zondig wordt bestempeld?
Natuurlijk, het paternalisme van Balkenende IV wordt bespot als de ChristenUnie voor huwelijkscursussen pleit, de PvdA voor een verbod op bling bling-kleding in gevangenissen en minister Klink van het CDA voor een vettaks op hamburgers, het afschaffen van het happy hour en, niet te vergeten, het rookverbod in coffeeshops. Hier overdrijft het kabinet. Maar voor het overige is het opvallend hoe weinig verzet de inperkende maatregelen over het algemeen oproepen. Paul Frissen, hoogleraar bestuurskunde te Tilburg, schreef vorig jaar in Trouw dat er ‘een politiek klimaat is gegroeid dat afwijkt van het relatief liberale karakter dat de Nederlandse staat altijd heeft gekenmerkt’. Behalve een enkele progressief-liberale intellectueel en een handjevol libertariërs lijkt niemand zich er werkelijk druk om te maken.
Uit een peiling die Maurice de Hond twee maanden geleden hield voor het tijdschrift Santé blijkt dat driekwart van de Nederlanders het prima vindt dat de overheid maatregelen neemt die de gezondheid van burgers verbeteren. Typisch Hollandse gezeglijkheid? In Engeland deed King’s Fund, een onafhankelijke denktank, onlangs een soortgelijk onderzoek en was de uitkomst overeenkomstig: driekwart van de Britten juicht het toe dat de overheid mensen ervan weerhoudt ongezond te leven. ‘In tegenstelling tot wat velen denken’, concludeerde de directeur van de denktank, ‘wil het publiek dat de overheid strenger is en daden stelt.’
Betutteling is, kortom, niet alleen een hobby van Balkenende en Rouvoet. De genotsverbieders zijn niet alleen in de islamitische wereld, maar ook overal in het Westen te vinden. En in Japan, waar, afschrikwekkend voorbeeld, sinds een paar maanden een nieuwe anti-obesitaswet van kracht is, die bedrijven en lokale overheden ertoe verplicht bij de jaarlijkse check-up de taille van hun werknemers te meten – bij blijvend te dikke tailles krijgen de werkgevers een boete. Bovendien, niet alleen christenen bevoogden, socialisten, republikeinen, democraten en nationalisten evenzeer. Zo noemde een Engelse columnist het Engelse rookverbod typerend voor New Labour: ‘De ambities van de partij zijn gekrompen van het creëren van een socialistisch Groot-Brittannië tot het rookvrij maken van bushaltes.’
Het – marginale – Engelse en Amerikaanse verzet vindt het best uitdrukking in het begrip Nanny State, dat favoriet is in verontwaardigde boektitels als Nanny State: How Food Fascists Teetotaling Do-Gooders, Priggish Moralists, and other Bonehead Bureaucrats are Turning America into a Nation of Children en Strictly No! How We’re Being Overrun by the Nanny State. De overheid als kindermeisje ziet de burger als peuter die je het handje moet vasthouden en vertellen dat je drie stuks fruit per dag moet eten en veel verse groenten. De dictatuur, stelt een criticaster, komt niet meer van een man met een snor, maar van een bataljon sociaal werkers en gezondheidsdeskundigen.
Het is verleidelijk volkomen mee te gaan in dat liberale en libertaire verzet – de vrijdenkers zijn meestal ook scherper en geestiger dan de moralisten. Maar als je leert dat zo veel burgers de zedenmeesterij van de staat steunen en dat lager opgeleiden niet alleen vaak ongezonder zijn en gemiddeld eerder sterven, zo blijkt uit de Britse poll, maar ook zelf aangeven dat ze weinig greep op hun gezondheid hebben, dan ga je toch een beetje twijfelen. Is Nanny State niet een merkwaardige en snobistische term, die vooral wordt gebezigd door welgestelde middelbare mannen die ooit flink door hun kindermeisje zijn verwend? En al die mensen dan die nooit een kindermeisje hebben gehad?
In dit dubbeldikke zomernummer van De Groene Amsterdammer nemen we de genotsverbieders uiteraard de maat, maar we hopen u ook aan het denken te zetten over het nieuwe beschavingsoffensief van de overheid. Dat het hysterische trekjes heeft is waar, maar is het echt alleen onzinnig? En verder bieden we u een hoop genot waar nog geen verbodsbod voor hangt, hoe onterecht dat misschien ook is.