Toneel

Genieten van vernedering

Toneel: Berlijnse Volksbühne te gast in de Rotterdamse Schouwburg

In het kader van de jaarlijkse Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg (een uitgebreid programma tot en met 30 september) is van 10 tot en met 14 september de Berlijnse Volks bühne te gast aan het Rotterdamse Schouwburgplein. Dit gezelschap begint een trouwe gast in onze contreien te worden. Twee jaar geleden liet de Berlijnse troep in Rotterdam een eigenzinnige versie van Tennessee Williams’ A Streetcar Named Desire zien en afgelopen voorjaar speelden ze de imposante bewerking van Michail Boelgakovs roman De Meester en Margarita in de Antwerpse Singel. Hetzelfde Antwerpse theater presenteert daar in oktober de Volksbühne-productie van Tennessee Williams’ Sweet Bird of Youth onder de titel Forever Young. Maar komende week staat de Volks bühne al in Rotterdam met twee producties.

De Berlijnse Volksbühne onder artistiek leider Frank Castorf (ex-DDR, jaargang 1951) is in de verte vergelijkbaar met Toneelgroep Amsterdam in de beste jaren onder Gerardjan Rijnders: een energiek gezelschap met een verrassend repertoire. Intendant Castorf heeft zich sinds 1999 gestort op de romans van Dostojevski. Rotterdam laat nu de bewerking zien die hij samen met Jens Roselt maakte van de feuilletonroman Vernederden en gekrenkten (1861) onder de titel Erniedrigte und Beleidigte (enscenering uit 2002). Net als bij de eerste Dostojevski-bewerking (Dämonen, 1999) bouwde Castorfs vaste ontwerper Bert Neumann een container constructie van zomerhuisjes op een draaitoneel, zodat we veel kunnen zien en ook veel missen. Dat gemis wordt gecompenseerd door homevideo’s en stadsgezichten die op een groot scherm boven het speelvlak worden geprojec teerd. In de voorstelling Dämonen hadden de Russische datsja’s al een zwembassin. In deze voorstelling is dat pierenbad dichtgevroren: het is winter geworden in het St. Petersburg van Dostojevski. Er wordt op dat dichtgevroren pierenbadje veel geschaatst. En daarbij gaat meteen in het eerste half uur, met een hilarische schaatsslapstick, enorm veel mis. Want de protagonisten in Erniedrigte und Beleidigte zijn geboren losers.

Dostojevski’s verhaal is een vertelling over gemankeerde talenten. Ze zoeken bij elkaar een warmte die er niet meer is. Verliefdheden buitelen over elkaar heen; de eeuwige verliezers zijn geobsedeerd door geld; hysterisch en neurotisch vechten ze voor hun leven – helpen doet het allemaal niet meer. De mislukte schrijver Wanja, prachtig gespeeld door topspeler Martin Wuttke, wordt omringd door een treurige kring van verliefde kindvrouwtjes, en een tot op de rand van de afgrond levenslustige vorst, een creatie van Henry Hübchen, een van de lievelingsacteurs van de Volksbühne. Op een zeldzaam moment van zelfkennis spreekt die Russische «grootvorst» de sleuteltekst van de voorstelling: «Als wij ons diepste innerlijk gaan blootleggen, dan zal er een ongelooflijke stank uit ons opwalmen.» Het motto van deze bijna vijf uur durende voorstelling is «Erniedrigung geniessen»: hoe te genieten van vernedering.

Uit het theaterlaboratorium van de Volksbühne, geleid door de theatermaker René Pollesch, komt de andere voorstelling die Rotterdam aandoet: Pablo in der Plusfiliale. Een roadshow over de Latijns-Amerikaanse schoonmaker Pablo die in een Berlijnse supermarkt poogt te overleven. De tekst is een collage uit krantenberichten, studies en tekstmateriaal over het thema: wat is een mensenleven nog waard in een volledig gematerialiseerde metropool? Dat klinkt zwaar, maar het valt mee. Deze mix van melancholie en opgewektheid werkt zeer aanstekelijk. Rotterdam begroet met de twee voorstellingen een inspirerend stadsgezelschap uit een belendende metropool. Die ontmoeting smaakt op voorhand naar meer.

Volksbühne in de Rotterdamse Schouwburg (in het kader van de Internationale Keuze): Erniedrigte und Beleidigte, regie: Frank Castorf, 10 en 11 september om 19.00 uur, Grote Zaal; Pablo in der Plusfiliale, regie: René Pollesch, 12 t/m 14 september om 20.30 uur, Kleine Zaal; ontmoeting met de makers, 11 september om 16.00 uur, café. Inlichtingen: www.rotterdamseschouwburg.nl.

Op 19 en 20 oktober speelt de Volksbühne de voorstelling Forever Young in de Singel in Antwerpen. Inlichtingen: www.desingel.nl.