FILM

Genre en moraliteit

Route Irish

‘What are you people running here? Your own private shooting war?’ Deze vraagt stelt een agent van Scotland Yard in zijn onderzoek naar de moord op een Amerikaanse burgerrechtenactivist tijdens de troubles in Noord-Ierland. De agent, gespeeld door Brian Cox, is verbijsterd over de wijze waarop Britse soldaten alle regels en wetten aan hun laars lappen. De film: Hidden Agenda (1990) van Ken Loach.
Loach’s rauwe, bijna cynische aanklacht tegen door de staat gesponsord geweld en de verborgen politieke agenda’s die losgeslagen soldaten moeten aansturen, weerklinkt sterk in zijn nieuwste werk, Route Irish. Hierin leidt de dood van Frankie (John Bishop), een Engelse huursoldaat, ertoe dat zijn boezemvriend Fergus (Mark Womack) de corruptie blootlegt binnen het private militaire bedrijf waarvoor ze beiden in Bagdad werkten. In Irak was hun taak het escorteren van westerse hulpverleners en journalisten op 'route Irish’, de levensgevaarlijke weg die de luchthaven met de groene zone verbindt. Deze beveiligingstaak werd sinds het einde van de oorlog steeds meer overgelaten aan de private militaire sector, waarin de belangrijkste drijfveer niet veiligheid is maar geld, véél geld.
Waar Hidden Agenda inspeelt op een politiek discours dat destijds dagelijks breed in de internationale media werd uitgemeten, focust Route Irish op de specifieke psychologie van het hoofdpersonage en ook op de ontluikende actualiteit van de invloed van de private militaire sector.
In april concludeerden onderzoekers van zeven Europese universiteiten dat de inzet van particuliere militaire bedrijven in het buitenland de kans op mensenrechtenschendingen aanzienlijk verhoogt. Hun bevindingen werden gepresenteerd op de slotconferentie van het driejarige onderzoeksproject getiteld Priv War. Om uitwassen in die sector tegen te gaan, willen de onderzoekers dat er een Europees systeem van richtlijnen voor lidstaten komt dat tot regelgeving moet leiden om ervoor te zorgen dat de bedrijven aan bepaalde standaarden voldoen. En om dus te voorkomen dat men zijn eigen private shooting war in brandhaarden als Irak en Afghanistan begint.
Met Route Irish, dat al vorig jaar in Cannes werd vertoond, loopt regisseur Loach eigenlijk vooruit op deze ontwikkelingen. Zijn film is een vernietigende blik op de gewetenloosheid van de directeuren binnen de private militaire sector voor wie alles draait om grote contracten en dus ook veel geld. Ondertussen vallen er in conflictsituaties zoals die in Bagdad vele doden door het roekeloze en extreem gewelddadige optreden van de private soldaten.
Meesterlijk is dat Loach in Route Irish juist voor het vertelperspectief van zo'n soldaat kiest, Fergus, een gewelddadige man die bij de begrafenis van zijn beste vriend Frankie tot inkeer komt. Waarna het verhaal begint. Juist door dat perspectief stort Loach de kijker in hetzelfde morele dilemma als dat van Fergus: verraadt hij zijn lads, zijn vrienden, of kiest hij ervoor juist en rechtvaardig te handelen waardoor hij waarschijnlijk voor de rest van zijn leven een getekend man zal zijn? En hoe moeten wij Fergus zien? Hij is een soldaat, in Bagdad om veel geld te verdienen, belastingvrij, over de rug van de plaatselijke bevolking. Maar ook een held?
Route Irish is misschien wel Loach’s beste film sinds Hidden Agenda: schitterend gefotografeerd door Chris Menges, die de textuur van het beeld een ruwe, korrelige kwaliteit geeft die doet denken aan de complottheoriecinema van de jaren zeventig, en uitstekend en vooral authentiek geacteerd. Maar bovenal een film die allerminst overdreven prekerig overkomt. Integendeel, Loach vertelt het verhaal voor een groot deel aan de hand van bekende thrillerconventies zoals plot en fysieke actiescènes. Dat Route Irish desondanks vooral geëngageerde cinema is, is tamelijk veelzeggend. Het kan dus wél: genre en politiek en moraliteit binnen één werk.

Te zien vanaf 16 juni