Gentech: vloek of zegen?

Eind mei gingen wereldwijd ruim twee miljoen mensen de straat op tegen het genetisch gemanipuleerde voedsel van internationale chemiereuzen als Monsanto en Bayer. Maar hoe reëel is het gevaar van dergelijke gewassen eigenlijk?

Medium 19590307

Daarover schrijft Hans Wetzels deze week in _De Groene Amsterdammer. _De webredactie wijst bij wijze van aanvulling op het artikel graag op twee documentaires over Monsanto, het bedrijf waarop de kritiek rond genetisch gemanipuleerd voedsel zich toespitst.

De wereld volgens Monsanto
In De wereld volgens Monsanto worden de bezwaren breed uitgemeten. De film opent met een scene waarin twee Franse boeren het door Monsanto geproduceerde onkruidverdelger Roundup bestuderen. Op de oude verpakking staat nog ‘bio-afbreekbaar’, maar op de nieuwe verpakking is dat weggelaten. ‘Ze mogen het er vast niet meer op zetten omdat het niet echt klopt’, opperen de boeren. Zodra de ene boer het goedje in de lucht begint te spuiten, vraagt de ander om het bij hem uit de buurt te houden. ‘Natuurlijk’, reageert de eerste. ‘Ik ben geen moordenaar.’ De toon is vanaf dat moment gezet.

De film werd gemaakt door de Franse onderzoeksjournaliste Marie-Monique Robin, die er ook een boek over publiceerde.

Bitter Seeds
In de IDFA-documentaire Bitters Seeds speelt Monsanto, ook wel Monsatan genoemd, de hoofdrol als schurk. De film onderzoekt het verhaal achter de zelfmoordepidemie onder Indiase katoenboeren. Een prominente rol is weggelegd voor Manjusha Amberwar, een 18-jarig meisje dat erachter wil komen waarom haar vader, katoenboer, zelfmoord heeft gepleegd. Volgens de film is het zelfmoordaantal massaal toegenomen sinds 2002, toen het Bt-katoenzaad van Monsanto zijn intrede deed in de Indiase markt. Vele Indiase katoenboeren stapten sindsdien, soms onder druk, over op de genetisch gemanipuleerde zaden. Deze zijn een stuk duurder, kunnen maar één keer gebruikt worden maar zouden toch moeten leiden tot een hogere productie. Echter, de boeren kunnen in de meeste gevallen niet voldoen aan de belangrijkste voorwaarde: genoeg regenval of een irrigatiesysteem. In de praktijk betalen de zaden van Monsanto zich dus lang niet altijd terug, maar dan zitten de boeren er al aan vast. Ze sluiten leningen af en komen in grote financiële problemen als blijkt dat er hoge kosten zijn voor de mest en pesticiden. Het resultaat is meestal faillissement voor de boer. Misschien uit schaamte, misschien omdat er geen andere uitweg meer lijkt, plegen velen van hen zelfmoord. Sinds 2003 zou het jaarlijks gaan om ruim 17.000 katoenboeren. De ‘epidemie’ wordt zelfs wel GM (genetically modified) Genocide genoemd.

Monsanto wuift de beschuldigingen weg. De relatie tussen het Bt-katoenzaad en de zelfmoorden zijn ongegrond, aldus het Amerikaanse bedrijf. Monsanto wijst naar andere verklaringen van de zelfmoordepidemie zoals alcoholisme en de druk om een bruidsschat te verzamelen voor de dochters.

De documentaires over Monsanto vertellen schokkende verhalen, maar tegelijkertijd krijgt het bedrijf ook veel lof. Voorstanders van gentech menen dat Monsanto oplossingen biedt voor het wereldwijde voedselvraagstuk. Op dat vlak kreeg Monsanto onlangs nog internationale erkenning toen het de ‘World Food Prize’ won, ook wel bekend als de ‘Nobelprijs voor de landbouw’. Drie medewerkers van Monsanto kregen de prijs omdat ze hadden gewerkt aan de productie van gentech-gewassen en -zaden die beter bestand zijn tegen ziektes en extreem weer. Als gevolg hiervan mislukken er minder oogsten.

Het toont dat er verschillende verhalen te vertellen zijn over de invloed van Monsanto. Het bredere debat over genetisch gemanipuleerd voedsel zou zich niet moeten toespitsen op de acties van één bedrijf, maar op een rationele afweging van voor- en nadelen van gentech. Dat en meer in De Groene van deze week.


- Meer stukken in: Dossier Voedsel
- Lees ook: En de boer, hij ploegde voort, over het wankele bestaan van de agrariër (abonnees)

Beeld: Protest in Wageningen tijdens de wereldwijde Mars tegen Monsanto, 24 mei 2013. Michiel Wijnbhergh / HH