Gepasseerde russen

Waarom hebben de Amerikanen de Russen niet gewaarschuwd voor ze besloten de Servische stellingen bij de Bosnische stad Gorazde te bombarderen? Daar worden zoveel argumenten voor genoemd dat het verdacht klinkt. Het was officieel geen Amerikaanse of Navo-operatie, maar een VN-zaak. De toestemming was in feite al gegeven met de verklaring van Gorazde tot safe area.

Er moest vliegensvlug worden gehandeld, anders zouden de Serviers Gorazde al hebben ingenomen. De Russen hadden de hele operatie misschien vertraagd, en ook dan was het te laat geweest. En: Jeltsin was op het juiste moment niet te bereiken.
Maar misschien was Washington het in de haast gewoon vergeten. Of misschien was de verwarring in Washington dit keer zo groot dat men eigenlijk niet precies wist wat ze de Russen moesten vertellen.
Zelfs pacifisten zullen in eerste instantie hebben meegevoeld met de voorstanders van deze bombardementen. De bevolking van het belegerde Gorazde deed een wanhopig beroep op het Westen. De beelden van dode moslimsoldaten die tevergeefs uit Sarajevo waren toegesneld om hun broeders bij te staan zagen er bijna zo naar uit als die uit Rwanda. En de geloofwaardigheid van de internationale gemeenschap zou wel degelijk op het spel staan als men deze safe area zou laten vallen.
Maar het Amerikaanse besluit tot bombarderen lijkt allerminst deel uit te maken van een weloverwogen strategie. Uit Washington kwamen en komen volstrekt tegenstrijdige geluiden. Wel ingrijpen, niet ingrijpen; wel grondtroepen sturen, toch maar niet; de Serviers militair afstraffen, toch liever onderhandelen. Kleine, chirurgisch genoemde ingrepen lijken dan een goede oplossing - niet veel meer dan een waarschuwing eigenlijk en dat heeft in Sarajevo toch ook zo goed gewerkt? Als het Westen zijn tanden laat zien, trekken de Bosnische Serviers zich wel terug.
Die redenering blijkt gevaarlijk te zijn. Sarajevo is niet alleen ontzet doordat de Navo met bombardementen dreigde. We hebben geen idee hoe het was afgelopen als de Russen zich er niet mee hadden bemoeid en de Bosnische Serviers het gevoel hadden gegeven dat er ook met hun belangen rekening werd gehouden. Daardoor werd niet alleen de militaire bedreiging van de Bosnische hoofdstad afgewend, maar ook een basis gelegd voor de mogelijkheid van een bredere wapenstilstand in Bosnie. Het is daarom niet alleen maar gekwetste ijdelheid als de Russen boos zijn dat ze nu buiten de besluitvorming zijn gehouden. En het is niet onbegrijpelijk dat de Serviers nu de contacten met de Verenigde Naties verbreken, omdat die volgens hen partij tegen hen hebben getrokken in het conflict. Er zal heel wat diplomatiek geharrewar nodig zijn om alle draadjes weer aan elkaar te knopen. Misschien is het niet onverstandig als de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Christopher zijn Russische collega Kozyrev daarbij dringend om advies vraagt en niet pas achteraf inlicht.