Televisie

geplastificeerd lichaam

TELEVISIE Beperkt houdbaar

8 maart 1990 zag ik in Rome een felle, vrolijke vrouwendemonstratie van vooral scholieres zoals je die bij ons toen al lang niet meer zag. Die deed denken aan twee decennia eerder, toen Dolle Mina en haarsgelijken floreerden. Opvallend in de Romeinse optocht was het grote aantal jongens. Dolle Mina had mannelijke ideologen en sympathisanten, maar op straat was dat in Mokum minder duidelijk. Diezelfde avond bleek uit de stampvolle restaurants dat Vrouwendag nog veel meer Italiaanse mannelijke support had: 8 maart werd je geacht moeder de vrouw of je vriendin, getooid met een takje mimosa, uit eten te nemen. Dan hoefde ze niet de keuken in. Vrouwendag als curieus mengsel van strijdbaarheid, Moederdag en Valentijnsdag (avant la lettre). Volop dames, vers van de kapper, in bontmantel, op hakken van oorlogshoogte en rijkelijk beschilderd, dineerden ter ere van de vrouwenstrijd en lieten hun partners de rekening betalen. Verwarrend, maar de werkelijkheid is nou eenmaal weerbarstig. Ooit had ik, na een documentaire over een ver land waarin de sociale controle van vrouwen over meisjes moordende vormen aannam, de conclusie getrokken dat je voor vrouwenonderdrukking geen mannen nodig hebt: daar zorgen ‘ze’ zelf wel voor. Voor u naar de pen grijpt: natuurlijk ligt dat ingewikkelder, maar soms moet de zaak provocerend gesteld.

Bij ons zendt de vpro op 8 maart Beperkt houdbaar van Sunny Bergmans uit in Holland Doc, een interessant document, zij het minder geschikt voor kijkers die wegzappen bij de operatieprogramma’s waar Nederland 1 zo verzot op is. In Bergmans’ film moeten Amerikaanse schaamlippen eraan geloven die niet voldoen aan de wensen van de eigenares. Wensen die tot voor kort niet leken te bestaan, en die, net als fluitenkruid, opeens alom opbloeien. Afgezien van gevallen waarin van sterk lichamelijk ongemak of een vorm van mismaaktheid sprake is, is die hausse van vaginale correcties (kutoperaties) onderdeel van het geheel van een steeds meer letterlijk te nemen maakbaarheidspropaganda. In dit geval lijkt de porno-industrie inspirator van een nieuw (en onnatuurlijk) schoonheidsideaal; waar het de rest van het vrouwenlichaam betreft werkt een veel bredere openbaarheid mee, van Playboy tot glossy tot videoclip tot cosmetische industrie.

Nieuw is niet dat er voorbeelden zijn waaraan vrouwen zich spiegelen; wel dat die modellen deels bijeengelogen worden door nieuwe technische mogelijkheden. Dat iets als fotoshoppen bestaat weet je, maar de schaal waarop het gebeurt, de betrekkelijk simpele middelen en de grootte van het effect – zowel op de foto als op de psyche van het ernaar kijkende meisje – Bergmans maakt het verbluffend duidelijk. De Amerikaanse chirurg die haar een waslijst correcties van het lichaam aanraadt, een gesproken prijslijst bijleverend, kun je zien als boosdoener. Maar weer ligt het ingewikkelder: het zijn meestal niet vriendjes en mannen die een geplastificeerd modellichaam eisen, het zijn de vrouwen die hun geluk laten afhangen van een deels virtueel, deels snijdbaar schoonheidsideaal. Beperkt houdbaar is breder en rijker dan dat. Het gaat ook over de onvermijdelijkheid, zogewild tragiek van verval (al is de dertigster-filmer daar wel erg vroeg mee bezig).